ManhLiet.comMạnh Liệt
Tự làm và chăm sóc nhạc cụ gõ

Bảo quản nhạc cụ gõ mùa nồm: chống mốc gỗ, giữ mặt da, chống gỉ kim loại

Mùa nồm làm gỗ trương, da chùng, ốc thép gỉ, trống điện tử đọng hơi nước. Việc hằng ngày, cách cất từng loại nhạc cụ gõ và lỗi hay gặp khi trời vừa hửng nắng.

A small apartment room on a foggy humid day, condensation on a window, a snare drum and wooden xylophone raised on a shelf, dehumidifier humming nearby, pale grey light

Mùa nồm, không khí ẩm đến mức sàn nhà đọng nước. Với nhạc cụ gõ, điều đó nghĩa là gỗ trương lên, mặt da chùng xuống, ốc thép lấm tấm gỉ, nấm mốc mọc trên mọi bề mặt hữu cơ, và đồ điện tử có nguy cơ đọng hơi nước. Cách giữ chung chỉ có ba việc: giữ nhạc cụ ở căn phòng khô nhất nhà, đóng cửa khi ngoài trời ẩm, và lau khô mỗi ngày.

Phần dưới đi qua từng loại chất liệu — gỗ, da, kim loại, tre, nhựa và đồ điện tử — kèm bảng việc làm hằng ngày, cách cất cho người không có máy hút ẩm, và lỗi mà rất nhiều người mắc vào đúng hôm trời vừa hửng nắng.

Nồm làm gì với nhạc cụ gõ

Nồm thường xảy ra khi không khí ấm và ẩm tràn về sau những ngày lạnh. Tường, sàn, đồ vật trong nhà vẫn còn lạnh, nên hơi nước trong không khí gặp chúng là ngưng tụ thành lớp nước mỏng, giống như hơi thở đọng trên cửa kính. Nhạc cụ đặt sát tường, sát sàn hay trong góc ít gió là những thứ "đổ mồ hôi" trước tiên.

Gỗ hút ẩm và trương nhẹ, các mối ghép có keo có thể yếu dần; lớp sơn bóng bị mờ, nổi vân. Da trống hút nước, chùng, tiếng đục hẳn. Ốc căng, tai trống, chân giá bằng thép bắt đầu gỉ ở ren và cạnh. Chũm chọe hợp kim đồng ít gỉ đỏ như thép nhưng xỉn màu, có đốm. Tre và dây thừng của trống tay là nơi nấm mốc rất thích.

Điều đáng lo nhất không phải là tiếng trống đổi trong vài tuần, mà là những hư hại âm thầm: mốc ăn vào thớ gỗ, gỉ ăn ren ốc, mối keo yếu đi. Những thứ đó không tự biến mất khi trời khô lại.

Thử ngay một phép kiểm đơn giản: sáng mai, áp mu bàn tay vào mặt kim loại của chân giá trống hoặc vành ép. Nếu thấy lạnh và hơi nhớp, bề mặt đó đang đọng nước dù mắt chưa thấy giọt nào. Đó là tín hiệu để đóng cửa phòng và lau khô ngay.

Từng chất liệu gặp gì và cần làm gì

Mỗi nhà có một bộ nhạc cụ khác nhau; đọc dòng nào đúng với đồ nhà bạn.

Chất liệuMùa nồm gây raViệc cần làm
Thân trống gỗ, trống hộp, đàn gõ gỗTrương, mờ sơn, mốc ở mặt trongLau khô mặt ngoài; mở nắp hộp đựng cho thoáng khi phòng đã khô
Mặt da tự nhiênChùng, tiếng đục, đốm mốcKhông chỉnh căng thêm; chờ khô; chỉ lau khăn khô
Mặt nhựaGần như không đổiLau khô nước đọng trên mặt
Ốc, tai trống, giá thépGỉ ở ren, cạnh, chỗ trầy sơnLau khô; một giọt dầu máy mỏng vào ren sau mùa nồm
Chũm chọe, chuông đồngXỉn màu, đốm, dấu tay rõ hơnLau khăn mềm khô; không cọ bằng vật nhám
Tre, dây thừngMốc trắng, mùi ẩmKê cao, để thoáng; lau khô; tách riêng món đã mốc
Trống điện tử, loa, dây cắmHơi nước đọng trong mạch, chân cắmKhông bật khi thấy đọng nước; rút điện; để khô hẳn mới dùng

Nhạc cụ có hộp cứng thì nên để trong hộp kèm vài gói hút ẩm, nhưng mở nắp ra thoáng vào những giờ phòng đã khô; đóng kín liên tục cả mùa thì hơi ẩm đã lọt vào sẽ không có đường ra.

Việc mỗi ngày trong những tuần nồm

Không cần nhiều thời gian, chỉ cần đều tay. Làm vào buổi sáng và trước khi đi ngủ là đủ.

  1. Sáng ra, khi ngoài trời ẩm hơn trong nhà, đóng cửa sổ và cửa ra vào của phòng để nhạc cụ.
  2. Nếu có máy hút ẩm hoặc điều hoà có chế độ làm khô, bật trong phòng ấy và đóng cửa phòng; một phòng nhỏ khô dễ hơn cả căn nhà.
  3. Lấy khăn khô lau nhanh bề mặt kim loại, mặt nhựa, thân trống có đọng nước.
  4. Kiểm tra mặt trong tang trống, đáy hộp, chỗ tiếp giáp sàn — những nơi khuất hay mốc trước.
  5. Kê nhạc cụ khỏi sàn: đặt trên kệ, trên tấm ván có chân, hoặc ít nhất trên thảm khô, cách tường ngoài một khoảng.
  6. Thay hoặc phơi lại gói hút ẩm trong hộp đựng nhạc cụ theo hướng dẫn của loại gói đó.
  7. Chiều tối, khi trời hanh hơn hoặc gió khô, mở cửa cho thoáng một lúc rồi đóng lại trước đêm.

Một chiếc ẩm kế nhỏ đặt trong phòng giúp bạn khỏi đoán: khi số đo vượt hẳn mức quen thuộc của những ngày bình thường, đó là lúc đóng cửa và bật máy làm khô.

Không có máy hút ẩm thì sao

Không phải nhà nào cũng có máy hút ẩm. Vẫn có cách giảm thiệt hại. Chọn căn phòng ít tường ngoài nhất, ít cửa kính nhất, thường là phòng ở giữa nhà, để dồn nhạc cụ vào. Đóng cửa phòng suốt mùa nồm, chỉ mở khi ra vào.

Đặt nhạc cụ nhỏ (lục lạc, chuông, phách, dùi trống) vào thùng nhựa có nắp kèm vài gói hút ẩm, như cách người ta cất máy ảnh. Trống lớn thì bọc trong túi vải dày, không phải túi nilon kín, kê trên kệ cao.

Một chiếc quạt nhỏ thổi nhẹ trong phòng giúp không khí lưu thông, bề mặt bớt đọng nước. Đừng thổi thẳng vào mặt da trống trong thời gian dài.

Và quan trọng: bớt chơi những ngày ẩm nhất. Mồ hôi tay cộng hơi ẩm là thứ nấm mốc rất thích. Nếu vẫn tập, lau khô nhạc cụ ngay sau khi chơi xong.

Lỗi lớn nhất xảy ra vào ngày trời hửng nắng

Sau mười ngày nồm, sáng ấy trời bỗng hửng nắng vàng. Cậu sinh viên ở căn phòng thuê tầng ba vội vàng bê cả bộ trống ra ban công phơi, tháo mặt trống snare ra dựng cạnh chậu cây "cho khô nhanh", treo luôn chiếc trống cơm lên móc phơi đồ. Chiều về, mặt da trống cơm đã có một vết nứt mảnh chạy từ mép vào.

Đây là lỗi phổ biến nhất của mùa nồm. Sau nhiều ngày hút ẩm, gỗ và da đã nở ra; nắng gắt làm bề mặt khô rất nhanh trong khi bên trong còn ẩm. Lớp ngoài co lại, lớp trong chưa kịp co, sinh ra vết nứt trên da và đôi khi trên lớp sơn, lớp gỗ mỏng.

Cách đúng là để nhạc cụ khô từ từ trong nhà, mở cửa cho gió khô lùa vào, tránh nắng chiếu thẳng. Một hai ngày sau mới kiểm tra tiếng, chỉnh lại mặt trống, nhỏ dầu ren ốc. Kiên nhẫn ở đây rẻ hơn nhiều so với một mặt da mới.

Chuẩn bị trước khi nồm tới

Ở miền Bắc, nồm thường rơi vào khoảng cuối đông sang xuân. Chuẩn bị vài việc từ những ngày còn hanh khô sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều so với chạy theo khi tường đã đọng nước.

  • Chọn trước "phòng nhạc cụ": căn phòng khô nhất, ít tường ngoài và cửa kính nhất, đóng được cửa.
  • Làm hoặc mua một chiếc kệ có chân để nhạc cụ không phải nằm trên sàn; trống lớn chỉ cần một tấm ván có chân kê thấp.
  • Chuẩn bị đủ gói hút ẩm cho các hộp đựng nhạc cụ nhỏ, và một thùng nhựa có nắp cho lục lạc, phách, dùi, chuông.
  • Kiểm tra ốc, tai trống, giá đỡ: lau sạch, nhỏ một giọt dầu máy mỏng vào ren để lớp dầu chắn ẩm trong mùa tới.
  • Lau sạch mồ hôi tay, bụi bám trên mặt trống, chũm chọe; bề mặt bẩn giữ ẩm và nuôi nấm mốc tốt hơn bề mặt sạch.
  • Gỡ hết lớp cơm còn dính trên mặt trống cơm, phơi khô và kiểm tra các đồ tre, đồ đan.
  • Nếu có trống điện tử, sắp xếp dây cắm gọn, không để ổ cắm, dây nối nằm sát sàn.

Mười lăm phút chuẩn bị như vậy vào một chiều hanh khô, kèm một tấm khăn khô treo sẵn trong phòng, là đủ để mùa nồm chỉ còn là chuyện lau chùi hằng ngày.

Khi nồm đã qua: lượt kiểm tra cuối mùa

Khi trời đã khô ráo ổn định vài ngày, dành một buổi để kiểm tra toàn bộ nhạc cụ. Đây là lúc phát hiện những hư hại âm thầm trước khi chúng thành chuyện lớn.

Tháo mặt vang của từng trống có ốc, nhìn vào trong tang tìm đốm mốc, vệt ố, chỗ lớp gỗ trong bị phồng. Lau sạch, để thân trống mở cho khô thoáng một ngày rồi mới lắp lại. Với trống da, ấn thử mặt da như mọi khi: tiếng và độ đàn hồi đã trở về như ngày thường chưa. Nếu da đã khô mà vẫn chùng khác hẳn, có thể chốt hoặc dây đã giãn, nhờ người quen việc xem.

Vặn thử từng ốc căng: ốc nào rít, nặng tay là ren đã gỉ, lau và nhỏ dầu. Lau chũm chọe, chuông một lượt bằng khăn mềm. Mở hộp đựng, phơi gói hút ẩm hoặc thay mới, giặt hoặc phơi túi vải. Cuối cùng, chỉnh lại tiếng các trống từ đầu — sau mấy tuần ẩm, chúng thường đã lệch ít nhiều. Ghi lại vài dòng về những gì đã thấy và đã sửa, để mùa nồm năm sau biết chỗ nào cần để ý trước.

Hiểu lầm hay gặp khi bảo quản mùa ẩm

"Bọc kín bằng túi nilon là chống ẩm." Túi nilon kín ngăn hơi ẩm mới vào, nhưng cũng nhốt hơi ẩm đã có bên trong. Nhạc cụ vốn đã ẩm, bọc kín lại thành một cái hộp hấp nhỏ. Túi vải dày, hộp có gói hút ẩm và được mở ra thoáng định kỳ thì tốt hơn.

"Gói hút ẩm dùng mãi được." Gói hút ẩm có giới hạn. Khi đã no nước, nó không hút thêm được. Có loại phơi hoặc sấy lại được theo hướng dẫn, có loại phải thay.

"Chũm chọe xỉn thì lấy giấy nhám đánh cho sáng." Vật nhám làm trầy bề mặt và có thể làm thay đổi tiếng. Xỉn màu sau nồm phần lớn là bề mặt, lau khăn mềm khô là đủ; muốn đánh bóng thì dùng loại chất làm sạch dành riêng cho kim loại nhạc cụ, làm nhẹ tay.

"Trống điện tử không sợ ẩm vì không có da." Ngược lại, mạch điện tử, chân cắm, dây nối là những thứ sợ hơi nước đọng nhất. Thấy bề mặt đọng nước thì đừng bật; để khô hẳn rồi mới cắm điện.

Câu hỏi thường gặp

Mùa nồm có nên chơi trống không?

Vẫn chơi được, chỉ cần lau khô nhạc cụ trước và sau khi chơi, không chỉnh căng mặt da thêm vì da đang chùng do ẩm, và tránh bật trống điện tử khi thấy bề mặt hay chân cắm có hơi nước đọng.

Thân trống gỗ bị mốc trắng bên trong thì làm sao?

Tháo mặt trống, lau mốc bằng khăn khô mềm, để thân trống ở nơi khô thoáng có gió nhẹ cho khô hẳn. Nếu mốc bám chắc hoặc có mùi nặng, có thể lau bằng khăn vắt thật khô với chút nước rửa nhẹ rồi lau khô ngay; mốc ăn sâu vào gỗ thì nên hỏi thợ.

Có nên để trống trong hộp cứng suốt mùa nồm không?

Hộp cứng kèm gói hút ẩm giúp bảo vệ tốt, nhưng nên mở nắp cho thoáng vào những giờ phòng đã khô. Đóng kín liên tục cả mùa thì hơi ẩm đã lọt vào không có đường thoát, dễ sinh mốc bên trong.

Ốc trống bị gỉ sau mùa nồm có sao không?

Gỉ nhẹ ở bề mặt thì lau khô, nhỏ một giọt dầu máy vào ren và vặn ra vặn vào vài lần. Nếu ốc gỉ nặng, khó vặn hoặc trờn ren, nên thay ốc mới vì ốc gỉ có thể làm hỏng ren của tai trống.

Sau nồm có nên phơi trống ra nắng cho nhanh khô không?

Không nên. Nắng gắt làm bề mặt da và gỗ khô nhanh trong khi bên trong còn ẩm, dễ gây nứt. Để nhạc cụ khô từ từ trong nhà có gió nhẹ, một hai ngày sau mới kiểm tra và chỉnh lại.

Nhạc cụ đồ chơi của trẻ có cần bảo quản mùa nồm không?

Có, nhất là lục lạc chứa hạt ngũ cốc, trống giấy và đồ tre dễ mốc. Cất vào hộp có nắp kèm gói hút ẩm, kiểm tra mùi và màu trước khi đưa trẻ chơi; món nào đã mốc thì bỏ hoặc làm lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138