ManhLiet.comMạnh Liệt
Bộ trống hiện đại

Bộ trống gồm những gì: tên từng trống, từng lá cymbal và tiếng riêng của chúng

Bộ trống cơ bản có trống bass, snare, hai tom, tom sàn, hi-hat, crash và ride. Mỗi món một tiếng, một việc riêng, ghép lại thành nhịp của cả ban nhạc.

A five-piece acoustic drum kit seen from directly overhead in a small music room, wooden floor, warm afternoon light across bronze cymbals and dark red shells

Một bộ trống cơ bản gồm năm cái trống và ba bộ lá đồng: trống bass đạp bằng chân, trống snare đặt giữa hai đùi, hai tom treo, một tom sàn, rồi hi-hat, crash và ride. Hình dung một gia đình đang nói chuyện: trống bass là ông bố trầm giọng "thùm", snare là cô chị đanh đá "chát", tom là mấy đứa em "tùng, tùng", còn ba lá cymbal là tiếng xèo xèo, chíu chíu như dầu reo trong chảo.

Người mới nhìn bộ trống thường thấy rối mắt, vì có tới bảy tám món chen nhau. Thật ra mỗi món giữ một việc rất rõ ràng. Biết tên và biết việc của từng món là xong nửa chặng đường đầu tiên: bạn sẽ nghe một bài nhạc và chỉ ra được "à, đây là tiếng snare, đây là lúc anh trống đập crash".

Bảng tra nhanh: tên, chỗ đặt và tiếng nghe như gì

Bảng dưới xếp theo bộ trống của người thuận tay phải. Người thuận tay trái thường đảo ngược toàn bộ, như soi gương.

MónĐặt ở đâuChơi bằngTiếng nghe như
Trống bassDưới sàn, trước mặtChân phải, bàn đạpTiếng "thùm" trầm, như ai đấm nhẹ vào cửa gỗ
Trống snareGiữa hai đùiHai tayTiếng "chát" khô, giòn, có rè rè phía sau
Tom treo (hai cái)Trên trống bassHai tayTiếng "tùng" ngân, cái nhỏ cao, cái lớn trầm
Tom sànBên phải, đứng trên ba chânTay phảiTiếng "thùng" sâu, ngân lâu
Hi-hatBên tráiTay và chân tráiKhép lại "chíp chíp", mở ra "xèèè"
CrashPhía trên, bên trái hoặc giữaTayTiếng "xoảng" bùng lên rồi tan
RidePhía trên, bên phảiTay phảiTiếng "keng keng" sáng, đều như chuông nhỏ

Có người gọi trống bass là "trống cái" hay "trống chân", gọi snare là "trống lẫy" hoặc "trống con". Các cách gọi đều dùng được trong phòng tập, miễn cả nhóm hiểu nhau. Trên Mạnh Liệt, mình giữ tên quen thuộc nhất với người chơi trống hiện nay: bass, snare, tom, hi-hat, crash, ride.

Năm cái trống: mỗi cái giữ một tầng âm thanh

Trống bass là nền móng. Trống to nhất bộ, nằm ngang dưới sàn, mặt trống quay về phía khán giả. Bạn không cầm dùi mà đạp một bàn đạp có quả đánh bọc nỉ. Tiếng của nó ít khi nghe rõ thành từng tiếng khi nghe loa nhỏ, nhưng thiếu nó là nhạc mất "đáy", giống căn nhà không có nền.

Trống snare là xương sống. Mặt dưới của snare có một dải dây lò xo kim loại mảnh căng sát vào mặt trống dưới. Gõ lên mặt trên, mặt dưới rung, dây lò xo nảy lách tách, sinh ra tiếng "chát" có đuôi rè. Có một cần gạt nhỏ bên hông để nhấc dải dây ra, lúc đó snare kêu "bộp" như một tom cao.

Hai tom treo là giọng hát phụ. Tom nhỏ cao tiếng, tom lớn trầm hơn. Chúng ít khi giữ nhịp chính, thường xuất hiện ở các câu dồn cuối đoạn, kiểu "tùng tùng tùng tùng" đổ dốc từ cao xuống thấp.

Tom sàn là tiếng vọng sâu. To hơn tom treo, đứng trên ba chân riêng, tiếng ngân dài. Nhiều người chơi ballad dùng tom sàn thay hi-hat ở đoạn cao trào để tạo cảm giác dày và nặng.

Thân trống thường bằng gỗ ghép lớp. Phần lớn bộ trống hiện đại có tang trống làm từ nhiều lớp gỗ mỏng uốn tròn, dán lại; một số snare có tang kim loại. Mặt trống ngày nay chủ yếu là màng nhựa tổng hợp, ít dùng da thật như trống truyền thống, vì nhựa ít bị ẩm làm chùng.

Ba bộ lá đồng: hi-hat, crash và ride

Phần "kim loại" của bộ trống gọi chung là cymbal, người Việt hay gọi nôm là "lá chũm chọe". Chúng thường được đúc hoặc cán từ hợp kim đồng, rồi gò, tiện để ra tiếng mong muốn. Ba bộ quen thuộc nhất làm ba việc khác hẳn nhau.

Hi-hat là hai lá chồng úp vào nhau trên một cây chân có bàn đạp. Đạp xuống, hai lá khép chặt, gõ ra tiếng "chíp" ngắn gọn. Thả chân, hai lá hé ra, gõ ra tiếng "xèèè" như vòi xịt nước. Đây là món giữ nhịp đều tăm tắp, giống tiếng kim giây đồng hồ chạy suốt bài.

Crash là lá dùng để "chấm câu". Hết một đoạn, sang điệp khúc, anh trống đập một tiếng crash kèm trống bass: "xoảng!". Nó bùng lên rồi tan dần, ít khi dùng để giữ nhịp đều vì tiếng quá dày.

Ride thường to và dày hơn crash. Gõ nhẹ đầu dùi lên mặt lá, nó cho tiếng "keng" rõ ràng, tách bạch, ngân vừa phải. Nhiều đoạn nhạc chuyển từ hi-hat sang ride để không khí rộng ra, như mở cửa sổ cho gió vào. Một số bộ có thêm splash (lá nhỏ, tiếng "chíu" ngắn) và china (vành lật ngược, tiếng "xoẹt" gắt), nhưng người mới chưa cần.

Làm thử ngay: dựng bộ trống tưởng tượng trên mặt bàn

Không cần trống thật. Ngồi vào bàn, lấy hai cây bút làm dùi, và gán chỗ như sau:

  1. Mép bàn bên trái là hi-hat. Gõ nhẹ đều tay phải lên đó, đếm thành tiếng "MỘT và hai và BA và bốn và" — mỗi chữ một tiếng gõ.
  2. Giữa bàn là snare. Tay trái gõ một tiếng mạnh đúng chữ "hai" và chữ "bốn".
  3. Gót chân phải dậm xuống sàn là trống bass, dậm đúng chữ "MỘT" và chữ "BA".
  4. Ghép cả ba: tay phải gõ đều tám tiếng, chân dậm ở MỘT và BA, tay trái chen vào ở hai và bốn. Đi thật chậm, như người đọc chính tả.
  5. Nghe kỹ: bạn vừa dựng xong bộ khung của gần như mọi bài nhạc trẻ trên đài. Tay phải là hi-hat, chân là bass, tay trái là snare.

Nếu thấy tay chân "dính" nhau, đi chậm hơn nữa. Bộ não cần vài buổi để tách ba chi làm ba việc. Chuyện này ai cũng trải qua, kể cả người chơi lâu năm khi học một điệu mới.

Một buổi tối ở phòng tập: nhận ra từng món bằng tai

Cậu học trò mới vào phòng tập, đứng nhìn bộ trống như nhìn một cỗ máy. Người dạy không giảng gì, chỉ gõ từng món một, chậm rãi: "thùm" — đây là bass; "chát" — snare; "tùng" — tom; "chíp chíp" — hi-hat khép; "xèèè" — hi-hat mở; "xoảng" — crash; "keng" — ride. Rồi bảo cậu nhắm mắt, gõ lộn xộn, đố cậu gọi tên. Đến lượt thứ ba, cậu gọi đúng hết.

Đó là bài luyện tai rất đáng làm. Khi bạn nghe một bài hát quen trên điện thoại, thử chỉ tập trung vào một món: cả bài chỉ đếm tiếng snare, rồi nghe lại chỉ để tìm tiếng crash. Bạn sẽ ngạc nhiên vì có những lớp âm thanh mình đã nghe hàng trăm lần mà chưa từng để ý.

Một mẹo nhỏ: tiếng bass khó nghe nhất trên loa điện thoại vì loa nhỏ không tái tạo được âm trầm. Đeo tai nghe hoặc nghe qua loa lớn ở âm lượng vừa phải, tiếng "thùm" sẽ hiện ra rõ ràng.

Bộ gọn, bộ đầy đủ và vì sao số món thay đổi

Không phải bộ trống nào cũng đủ bảy tám món. Ở quán cà phê nhạc mộc, người chơi hay dùng bộ gọn: trống bass nhỏ, snare, một tom treo, một tom sàn, hi-hat và một lá cymbal kiêm cả crash lẫn ride. Bộ này dễ khuân vác, tiếng vừa phải với phòng nhỏ. Ngược lại, trên sân khấu lớn có người dựng thêm tom, thêm hai ba lá crash, thậm chí hai trống bass cho hai chân.

Số món thay đổi theo bài nhạc và không gian, không theo trình độ. Một mẹo hay khi nghe nhạc: đếm xem bài đó dùng mấy tiếng tom khác nhau. Nhiều bản ballad chỉ cần hai tiếng tom; nhiều bản nhạc nặng thì tom đổ liên hồi năm sáu tầng cao độ.

Với người mới, bộ năm trống cộng hi-hat, một crash, một ride là đủ học mọi điệu cơ bản. Nếu phòng thuê có thêm món, cứ để đó, đừng thấy có là phải gõ. Nhịp hay đến từ việc đặt đúng tiếng vào đúng chỗ, không đến từ số lượng đồ trước mặt.

Hiểu lầm hay gặp về bộ trống

Người mới hay giữ vài hình dung sai, chủ yếu vì chỉ nhìn bộ trống qua sân khấu.

Hiểu lầmĐiều đúng
Càng nhiều trống càng chơi hayNhiều người chơi giỏi chỉ dùng bốn trống và hai ba lá cymbal. Ít món giúp bạn tập trung vào nhịp và độ đều.
Cymbal càng to càng tốtLá to tiếng dày, ngân lâu, hợp sân khấu lớn; phòng nhỏ dùng lá vừa dễ nghe hơn.
Trống bass chỉ để đạp cho vui chânBass là nền nhịp; đạp lệch một chút là cả ban nhạc thấy chao.
Bộ trống của ai cũng xếp giống nhauThứ tự cơ bản giống nhau, nhưng độ cao, góc nghiêng mỗi người chỉnh theo dáng người mình.
Snare và tom là một loạiSnare có dải dây lò xo ở mặt dưới nên tiếng rè, tom thì không.

Biết đúng từ đầu giúp bạn đỡ tốn công chọn thêm đồ không cần thiết, và đỡ bỡ ngỡ khi ngồi vào bộ trống của người khác trong phòng thuê.

Giữ đôi tai khi ngồi cạnh bộ trống thật

Bộ trống mộc là một trong những nhạc cụ ồn nhất mà bạn có thể ngồi sát. Tiếng snare và crash đập thẳng vào tai chỉ cách nửa sải tay. Một buổi tập dài không bảo vệ có thể để lại tiếng ù trong tai, và ù tai lặp đi lặp lại là dấu hiệu tai đang chịu quá sức.

Thói quen nên có ngay từ buổi đầu: mang nút tai bảo vệ thính giác loại dành cho người chơi nhạc, loại này giảm âm đều các dải nên bạn vẫn nghe rõ nhịp. Nếu chưa có, nút tai xốp thông thường vẫn tốt hơn để tai trần. Nghỉ vài phút sau mỗi nửa giờ, ra khỏi phòng cho tai yên. Nếu sau buổi tập tai ù kéo dài, hoặc nghe tiếng rít không dứt qua ngày hôm sau, hãy đi khám chuyên khoa tai mũi họng.

Ở nhà, phòng tập nhỏ có tường cứng sẽ dội âm, làm tiếng to hơn bạn tưởng. Một tấm thảm dưới bộ trống và rèm vải dày giúp bớt dội, đồng thời đỡ phiền hàng xóm.

Câu hỏi thường gặp

Bộ trống năm trống là gồm những trống nào?

Bộ năm trống thường gồm trống bass, trống snare, hai tom treo và một tom sàn. Các lá cymbal như hi-hat, crash, ride không tính vào con số năm, nên khi nghe người bán hay người chơi nói bộ năm trống, bạn hiểu là phần trống chưa kể lá đồng.

Người thuận tay trái có chơi được bộ trống thông thường không?

Được. Nhiều người thuận tay trái đảo toàn bộ bộ trống: hi-hat sang phải, tom sàn sang trái, bàn đạp bass đặt cho chân trái. Cũng có người giữ nguyên cách xếp thông thường và tập quen. Cách nào cũng được, quan trọng là ngồi thoải mái và với tới các món dễ dàng.

Vì sao trống snare kêu rè rè?

Mặt dưới của trống snare có một dải dây lò xo kim loại mảnh áp sát vào mặt trống dưới. Khi gõ mặt trên, không khí trong thân trống làm mặt dưới rung, dải dây nảy theo và tạo tiếng rè đặc trưng. Gạt cần nhả dây ra thì snare chỉ còn tiếng bộp như một cái tom.

Học trống có cần đủ cả bộ ngay từ đầu không?

Không cần. Nhiều người bắt đầu chỉ với một gối tập và đôi dùi để luyện tay, rồi tập trên bộ trống ở phòng thuê theo giờ. Khi đã quen tay chân và chắc mình muốn theo lâu dài, việc có bộ trống riêng mới thật sự cần.

Tom treo và tom sàn khác nhau thế nào?

Tom treo nhỏ hơn, gắn phía trên trống bass, tiếng cao và ngân ngắn. Tom sàn to hơn, đứng trên ba chân riêng ở bên cạnh người chơi, tiếng trầm và ngân lâu. Khi đánh câu dồn, người chơi thường đi từ tom treo nhỏ xuống tom sàn để tạo cảm giác đổ dốc.

Có cần nút tai khi tập bộ trống mộc không?

Rất nên có. Bộ trống mộc ồn đến mức tập lâu không bảo vệ dễ gây ù tai. Nút tai cho người chơi nhạc giảm tiếng đều nên vẫn nghe rõ nhịp. Nếu ù tai kéo dài sau buổi tập, bạn nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138