ManhLiet.comMạnh Liệt
Bộ trống hiện đại

Điệu trống ballad: đánh chậm mà vẫn chắc, gõ vành trống và để khoảng lặng thở

Trống ballad đi chậm, nhẹ: hi-hat đều, gõ vành trống ở phách hai và bốn, bass thưa. Bảng ô nhịp bốn và nhịp sáu tám, cách giữ chậm mà không lết.

A drummer playing softly with one stick resting across the snare rim, intimate cafe stage lit by candles, side profile in shadow, warm golden bokeh behind the cymbals

Điệu trống ballad là cách chơi chậm, nhẹ và thưa: hi-hat gõ đều nhưng mềm, tay trái gõ vành trống ở phách hai và bốn cho tiếng "cách" như gõ khúc tre thay vì tiếng "chát" của snare, trống bass chỉ đạp vài tiếng. Nó giống người đi dạo buổi tối: bước chậm, đều, không ai vội, nhưng mỗi bước đặt xuống đều chắc.

Nghe thì dễ, nhưng ballad là nơi người mới lộ nhịp nhiều nhất. Đánh chậm thì khoảng trống giữa hai tiếng gõ dài ra, và trong khoảng trống ấy tay rất muốn chen vào sớm. Bài này đi theo kiểu hỏi – đáp, từ "ballad là gì trên bộ trống" tới cách đi qua điệp khúc mà không làm bài hát vỡ ra.

Ballad trên bộ trống khác điệu rock ở đâu?

Về khung, ballad nhịp bốn và điệu rock giống nhau đến bất ngờ: tay phải vẫn gõ đều, bass vẫn bám phách MỘT, tiếng nhấn vẫn rơi vào hai và bốn. Khác nhau nằm ở ba thứ: tốc độ, lực gõ và màu tiếng.

Tốc độ ballad thường chậm, khoảng sáu mươi đến tám mươi nhịp một phút, có bài còn chậm hơn — gần bằng nhịp tim lúc ngồi nghỉ. Lực gõ nhẹ: dùi chỉ nhấc cao chừng một gang tay thay vì cao ngang vai. Màu tiếng thì đổi hẳn: thay snare đập mở bằng gõ vành, thay hi-hat gõ dày bằng gõ mảnh, đôi khi dùng chổi quét thay dùi.

Vì sao lại nhẹ thế? Vì trong ballad, giọng hát và lời ca là nhân vật chính. Trống chỉ là cái nền để người hát đứng lên. Một tay trống giỏi ở bài ballad là người làm khán giả quên mất mình có mặt, nhưng nếu tắt trống đi thì ai cũng thấy hụt.

Một cách hình dung: điệu rock là tiếng giày bốt bước trên nền xi măng, còn ballad là tiếng dép vải bước trên sàn gỗ. Cùng nhịp bước, khác hẳn cảm giác.

Đánh điệu ballad nhịp bốn thế nào?

Đây là điệu nền cho phần lời đầu bài. Tay trái đặt dùi nằm ngang, đầu dùi trên mặt snare, thân dùi gác vành, gõ phần thân vào vành ở cột có chữ V (gõ vành):

ĐếmMỘTvàhaivàBAvàbốnvà
Hi-hatXXXXXXXX
Gõ vành––V–––V–
BassX–––X–––

Gõ hi-hat bằng đầu dùi, lực rất nhẹ, như nhỏ giọt nước. Tiếng gõ vành phải đều tay, vì đây là tiếng rõ nhất của cả điệu.

Muốn mềm hơn nữa, bỏ bớt trống bass ở BA, chỉ đạp ở MỘT. Bài hát nghe như chỉ có hơi thở và nhịp tim. Muốn đầy hơn, thêm một tiếng bass ở chữ "và" ngay sau BA, tạo cảm giác bước chân hơi lướt tới.

Nếu bạn chưa có bộ trống, làm thử trên bàn: tay phải gõ nhẹ đầu bút lên mép bàn tám tiếng, tay trái lấy cán thìa gõ vào cạnh cốc sứ ở hai và bốn để có tiếng "cách" khô, gót phải dậm khẽ ở MỘT. Đếm thật chậm, nghe như tiếng đồng hồ quả lắc trong một căn nhà yên tĩnh.

Ballad nhịp sáu tám thì đếm ra sao?

Rất nhiều bản tình ca chậm đi nhịp sáu tám: mỗi ô có sáu tiếng nhỏ, chia hai nhóm ba, đếm "MỘT hai ba BỐN năm sáu". Nghe lắc lư như ru võng, như con thuyền dập dềnh trên sóng nhẹ. Trên bộ trống:

ĐếmMỘThaibaBỐNnămsáu
Hi-hatXXXXXX
Gõ vành–––V––
BassX–––––

Tiếng nhấn của tay trái rơi vào BỐN, chính giữa ô, chia ô thành hai nửa lắc lư. Trống bass ở MỘT là chỗ "đặt chân". Khi đã quen, thêm một tiếng bass ở "sáu" để đẩy nhẹ sang ô sau.

Làm thử không cần trống: nhẩm một bài hát ru quen, vỗ đùi sáu tiếng đều, vỗ tay to ở BỐN. Nếu bài hát khớp tự nhiên, bạn vừa nghe ra một bài nhịp sáu tám. Nếu phải ép mới khớp, bài đó có lẽ đi nhịp bốn.

Làm sao để chậm mà không lết?

Đếm cả chữ "và" trong đầu. Ở tốc độ chậm, khoảng cách giữa hai phách dài, rất dễ đoán sai. Chia nhỏ ra bằng chữ "và", thậm chí chia bốn ("MỘT i và a" như nhiều người dạy trống vẫn đếm) giúp bạn có điểm tựa dày hơn, như có thêm bậc thang giữa hai tầng.

Để dùi đi hết đường. Người mới đánh chậm hay gõ xong rồi giữ dùi đứng chờ, rồi giật xuống. Thay vào đó, để chuyển động của tay chậm và liền: dùi đi lên từ từ trong suốt khoảng chờ, đến đỉnh thì rơi xuống đúng lúc. Như con lắc, không bao giờ dừng hẳn.

Luyện với máy đếm nhịp ở tốc độ thật chậm. Đặt năm mươi nhịp một phút, thấp hơn bài thật. Chơi đúng điệu, mỗi tiếng gõ phải "nuốt" mất tiếng tích tắc của máy. Nếu bạn còn nghe tiếng máy lẻ loi trước hay sau tiếng gõ, tức là đang lệch.

Không sợ khoảng lặng. Khoảng trống giữa các tiếng gõ là một phần của nhịp, không phải chỗ hở cần lấp. Người nghe cảm được sự bình thản của tay trống qua những khoảng lặng giữ đúng độ dài.

Thở theo câu hát. Nhiều người chơi lâu năm thở ra cùng câu hát. Hơi thở chậm giúp vai và cổ tay thả lỏng, mà tay lỏng thì tiếng mềm, nhịp đều.

Hi-hat trong ballad: tám tiếng, bốn tiếng hay mười sáu tiếng?

Ở bảng trên, hi-hat gõ tám tiếng mỗi ô. Nhưng bài ballad có nhiều tốc độ, và hi-hat là chỗ bạn chỉnh để điệu vừa với bài. Một nguyên tắc dễ nhớ: bài càng chậm, hi-hat càng được chia dày; bài nhanh hơn một chút thì chia thưa lại.

Bài rất chậm, khoảng sáu mươi nhịp một phút trở xuống: tám tiếng nghe trống trải quá, mỗi tiếng cách nhau khoảng nửa giây. Nhiều tay trống chia đôi tiếp, gõ mười sáu tiếng mỗi ô, đếm "MỘT i và a, hai i và a…", lực cực nhẹ như mưa bụi. Điệu nghe mịn và có dòng chảy.

Bài ballad vừa, khoảng tám mươi nhịp: tám tiếng là vừa. Bài có cảm giác thênh thang, như những bản ballad rock lớn: chỉ gõ bốn tiếng ở bốn phách, để khoảng trống cho guitar và giọng hát ngân dài.

Thử cả ba cách trên cùng một bài hát bạn thích, nghe xem cách nào làm câu hát thở dễ nhất. Không có đáp án đúng duy nhất; người chơi giỏi chọn theo bài, theo người hát, và đôi khi đổi giữa các đoạn để tạo màu.

Đến điệp khúc thì làm gì?

Quán cà phê nhỏ, ánh nến chập chờn. Cô ca sĩ hát lời một, tay trống chỉ gõ vành "cách... cách...", hi-hat lăn tăn như mưa trên mái. Đến câu cuối trước điệp khúc, anh nhấc dùi khỏi vành, gõ một câu dồn rất nhẹ trên tom, rồi đến điệp khúc thì đánh thẳng mặt snare, chuyển tay phải sang ride. Cả quán như ngẩng đầu lên, mà âm lượng chỉ to thêm một chút.

Đó là cách ballad lớn dần: không phải gõ mạnh hơn hẳn, mà đổi màu tiếng. Gõ vành chuyển sang snare mở. Hi-hat khép chuyển sang ride hoặc hi-hat hé. Trống bass thêm một tiếng. Đoạn cao trào cuối bài, có người chuyển tay phải sang tom sàn, gõ đều tám tiếng cho tiếng dày và ấm như sóng.

Một nguyên tắc dễ nhớ: mỗi đoạn mới chỉ thêm một thứ. Lời một: gõ vành. Điệp khúc một: snare mở. Lời hai: giữ snare nhưng nhẹ lại. Điệp khúc cuối: thêm ride hoặc tom sàn, thêm crash ở đầu câu. Bài hát vì thế có đường đi lên rõ ràng thay vì đứng yên một chỗ.

Hiểu lầm hay gặp khi đánh ballad

Những điều sau làm nhiều bản ballad của người mới nghe "lết" hoặc "ồn":

Hiểu lầmĐiều đúng
Bài chậm là bài dễBài chậm khó giữ nhịp hơn vì khoảng giữa các tiếng gõ dài
Nhẹ tay nghĩa là gõ yếu, lỏng lẻoNhẹ nhưng chắc: tiếng nhỏ mà rõ, đều, đúng chỗ
Phải thêm thắt nhiều cho đỡ buồn tẻBallad cần ít; mỗi tiếng thêm vào đều cạnh tranh với giọng hát
Ballad thì bỏ trống bassBass vẫn cần, chỉ thưa và nhẹ hơn, giữ nền cho cả bài
Chổi quét chỉ dành cho jazzChổi quét rất hợp ballad nhẹ, cho tiếng "xoẹt" mềm như lá khô

Nếu có dịp, tập cùng một người đàn guitar hay hát mộc. Chơi trống ballad một mình dễ quen tay; chơi cùng người hát mới biết mình có đang lấn giọng hay không.

Một phép thử đơn giản: trong lúc chơi, nếu bạn không nghe rõ từng chữ người hát nói, trống đang to quá. Hạ dùi thấp hơn, gõ hi-hat bằng đầu dùi chứ không bằng thân, và để tiếng vành làm việc thay tiếng snare.

Chổi quét, tai và hàng xóm

Chổi quét là đôi "dùi" có đầu xoè ra thành nhiều sợi kim loại mảnh hoặc nhựa. Gõ lên snare cho tiếng "tạch" mềm; kéo vòng tròn trên mặt da cho tiếng "xoẹt xoẹt" như quét lá. Đây là cách hay để chơi ballad trong phòng nhỏ, quán nhỏ, và cũng là công cụ giúp bạn tập ở nhà với tiếng nhỏ hơn hẳn dùi gỗ.

Dù điệu ballad nhẹ, buổi tập trên trống mộc vẫn kéo dài cả tiếng trong phòng kín, tai vẫn chịu đựng tiếng cymbal và snare ở cự ly gần. Vẫn nên đeo nút tai, nghỉ vài phút giữa buổi. Nếu tai ù sau buổi tập, giảm thời gian và lực gõ; ù kéo dài thì đi khám tai mũi họng.

Với hàng xóm, ballad là điệu thân thiện nhất để tập ở nhà. Chọn giờ ban ngày, dùng chổi quét hoặc dùi tre bó, kê thảm dưới trống bass, và tuân theo giờ yên tĩnh mà toà nhà quy định.

Một điểm cộng ít ai nghĩ tới: tập ballad bằng chổi quét buộc bạn nghe kỹ hơn, vì tiếng nhỏ nên mọi chỗ lệch đều lộ ra. Tai quen nghe tiếng nhỏ sẽ giúp bạn chơi đều hơn cả khi quay về dùi gỗ.

Câu hỏi thường gặp

Gõ vành trống là gì?

Gõ vành trống là cách đặt dùi nằm ngang trên trống snare, đầu dùi chạm mặt trống, thân dùi gác lên vành kim loại, rồi gõ phần thân dùi vào vành. Tiếng tạo ra khô và gọn như gõ khúc tre, nhỏ hơn hẳn đánh mặt snare, rất hợp phần lời của các bài ballad.

Nhạc ballad thường có tốc độ bao nhiêu?

Phần lớn bài ballad đi khoảng sáu mươi đến tám mươi nhịp một phút, có bài chậm hơn. Cách tìm tốc độ một bài cụ thể là vỗ tay theo phách trong lúc nghe, rồi chỉnh máy đếm nhịp cho đến khi tiếng tích tắc khớp với tiếng vỗ của bạn.

Làm sao biết bài ballad đi nhịp bốn hay nhịp sáu tám?

Vỗ đùi theo bài hát. Nếu bạn thấy tự nhiên muốn chia mỗi phách thành ba tiếng nhỏ, lắc lư như ru võng, có thể bài đi nhịp sáu tám. Nếu mỗi phách chia đôi gọn gàng thành một và, bài đi nhịp bốn. Nghe vài lần sẽ quen tai.

Vì sao đánh bài chậm lại hay bị nhanh dần?

Khoảng cách giữa hai tiếng gõ ở bài chậm khá dài, tay thường sốt ruột và chen vào sớm. Hãy đếm cả chữ và trong đầu để có thêm điểm tựa, giữ chuyển động tay liền mạch, và luyện với máy đếm nhịp ở tốc độ chậm hơn bài thật.

Có nên dùng chổi quét để tập ở nhà không?

Chổi quét cho tiếng nhỏ và mềm hơn dùi gỗ nhiều, rất hợp để tập điệu ballad ở nhà, đồng thời là một kỹ năng đáng học. Tuy vậy vẫn nên tập vào giờ hợp lý, kê thảm dưới trống và tôn trọng quy định yên tĩnh của toà nhà.

Đến điệp khúc có cần đánh to hơn hẳn không?

Không cần to hơn hẳn. Cách hay hơn là đổi màu tiếng: chuyển từ gõ vành sang đánh mặt snare, từ hi-hat khép sang ride, thêm một tiếng trống bass hoặc một tiếng crash ở đầu câu. Bài hát vẫn lớn dần mà không lấn giọng ca sĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138