Cầm dùi trống đúng là kẹp nhẹ dùi giữa ngón cái và đốt đầu ngón trỏ, ở điểm cách đuôi dùi chừng một phần ba chiều dài, ba ngón còn lại chỉ ôm hờ. Cầm như vậy, dùi đập xuống mặt trống sẽ tự bật lên như quả bóng rơi xuống nền gạch — bạn chỉ việc đón nó, chứ không phải kéo nó lên.
Người mới hầu như ai cũng siết chặt dùi như cầm búa đóng đinh. Tiếng trống vì thế bẹt, tay mỏi sau mười phút, và cổ tay bắt đầu nhức sau vài tuần. Thay đổi cách cầm là thay đổi nhỏ nhất mà lợi nhất bạn có thể làm, và làm được ngay trên mặt bàn hôm nay.
Tìm điểm tựa của dùi trong một phút
Điểm tựa là chỗ dùi "thăng bằng" khi nảy, mỗi đôi dùi lệch nhau một chút. Tìm như sau:
- Cầm dùi chỉ bằng ngón cái và ngón trỏ, các ngón khác buông hẳn ra.
- Bắt đầu kẹp ở điểm gần đuôi dùi, thả rơi đầu dùi xuống mặt bàn hay gối tập từ độ cao một gang tay.
- Đếm xem dùi tự nảy mấy lần. Dịch chỗ kẹp lên phía đầu dùi từng chút, mỗi chỗ thả rơi một lần.
- Chỗ nào dùi nảy nhiều nhất, đều nhất, tiếng "tách tách tách" thưa dần thì đó là điểm tựa. Thường nằm khoảng một phần ba tính từ đuôi.
- Đánh dấu chỗ đó trong đầu: nó gần đúng vào ngấn ngón trỏ của bạn. Giờ mới khép hờ ba ngón còn lại quanh thân dùi, không bóp.
Làm thử với cả hai tay. Tay không thuận thường kẹp hơi chặt hơn — đó là chuyện bình thường, cứ thả lỏng dần.
Vì sao phải đúng một phần ba? Kẹp quá gần đuôi, phần dùi phía trước dài và nặng, đầu dùi rơi xuống ì ạch, bạn phải dùng sức để nhấc. Kẹp quá gần đầu, dùi ngắn lại, nảy lắt nhắt và tiếng mỏng. Điểm tựa đúng giống chỗ đặt ngón tay để một cây thước nằm cân trên đó: lệch một chút là cả cây chúi về một phía.
Ba kiểu đặt bàn tay khi cầm đối xứng
Cầm đối xứng nghĩa là hai tay cầm giống hệt nhau, đây là cách phổ biến nhất với người mới. Trong cách cầm này, góc xoay của lòng bàn tay chia làm ba kiểu, mỗi kiểu hợp một loại tiếng:
| Kiểu | Lòng bàn tay | Lực đến từ | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Kiểu Đức | Úp xuống mặt trống, hai dùi tạo góc rộng | Cổ tay là chính | Tiếng to, chắc, nhạc rock, trống bass, tom sàn |
| Kiểu Mỹ | Nghiêng khoảng nửa vời, giữa úp và dựng | Cổ tay và ngón tay chia đều | Phần lớn các điệu nhạc, dễ chuyển qua lại |
| Kiểu Pháp | Dựng đứng, ngón cái hướng lên trời | Ngón tay là chính | Gõ nhẹ, nhanh, lả lướt trên ride, nhạc jazz |
Đừng lo chọn sai. Phần lớn người chơi dùng kiểu Mỹ làm "nhà", rồi xoay tay sang kiểu Đức khi cần đập mạnh, sang kiểu Pháp khi cần nhẹ. Bàn tay tự xoay theo âm thanh mình muốn, giống như người hát tự đổi khẩu hình khi lên giọng.
Kiểu cầm truyền thống: tay trái nằm ngửa
Xem các ban nhạc jazz hoặc đội trống diễu hành, bạn sẽ thấy tay trái của người chơi cầm dùi rất lạ: dùi nằm trong kẽ giữa ngón cái và ngón trỏ, tựa lên đốt ngón áp út, lòng bàn tay hướng lên. Đó là kiểu cầm truyền thống.
Nguồn gốc của nó khá dễ hiểu: trống diễu hành ngày xưa đeo lệch bên hông bằng dây, mặt trống nghiêng về một phía. Tay trái cầm thẳng sẽ bị khuỷu tay vướng, nên người ta xoay dùi vào kẽ tay cho vừa góc. Khi bộ trống ngồi chơi ra đời, nhiều người vẫn giữ kiểu này vì nó cho tay trái những tiếng rất nhẹ, rất tinh tế.
Với người mới, lời khuyên chung là bắt đầu bằng cách cầm đối xứng. Nó dễ học, hai tay luyện như nhau, và dùng được cho mọi thể loại. Khi đã vững tay và thích nhạc jazz, bạn có thể học thêm kiểu truyền thống như học thêm một giọng. Không kiểu nào "chuẩn" hơn kiểu nào.
Nếu muốn nếm thử cảm giác, làm thế này: ngửa bàn tay trái, đặt dùi vào kẽ ngón cái và ngón trỏ, để thân dùi nằm trên đốt đầu ngón áp út, ngón giữa và ngón trỏ khép hờ phía trên. Lực gõ đến từ việc xoay cẳng tay như vặn tay nắm cửa, không phải gập cổ tay lên xuống. Gõ vài tiếng nhẹ lên gối tập, bạn sẽ thấy ngay vì sao kiểu này hợp với tiếng nhỏ, lăn tăn, và vì sao nó cần thời gian luyện riêng.
Một buổi chiều với gối tập: nghe dùi tự nảy
Cô sinh viên ngồi bên bàn bếp, gõ dùi lên tấm gối cao su. Tiếng "cộc, cộc" đục và nặng. Cô thử nới ba ngón sau ra, chỉ giữ ngón cái và ngón trỏ. Tiếng đổi hẳn: "tách — tách — tách", gọn và trong. Dùi bật lên gần chạm cằm. Cô bật cười, hoá ra cả tuần nay mình đã ghì cây dùi xuống như sợ nó bay mất.
Khoảnh khắc ấy là thứ mọi người chơi trống đều nhớ. Khi dùi tự nảy, bạn nghe tiếng trống "mở": âm thanh ngân ra từ mặt da thay vì bị dùi đè chết ngay khi chạm. Nghe lại hai cách để so sánh: ép dùi nằm trên mặt trống sau khi gõ, tiếng câm và cụt; để dùi bật lên ngay, tiếng sáng và tròn.
Bài luyện đơn giản nhất: đặt máy đếm nhịp ở tốc độ chậm, khoảng sáu mươi nhịp một phút, gõ mỗi tay bốn tiếng, "MỘT hai BA bốn". Mỗi tiếng nhấc dùi lên cao ngang nhau, để dùi rơi tự nhiên và đón lại ở đỉnh. Làm năm phút, chú ý vào cảm giác nảy chứ không vào tốc độ.
Dùi trống làm từ gì và cỡ nào hợp tay
Thân dùi phần lớn bằng gỗ. Gỗ cứng, thớ đều để dùi không gãy giữa chừng và rung vừa phải trong tay. Gỗ nặng cho tiếng chắc nhưng tay mỏi nhanh hơn; gỗ nhẹ linh hoạt nhưng ít lực. Cũng có dùi nhựa tổng hợp, bền hơn nhưng cảm giác rung khác.
Đầu dùi có hai loại chính. Đầu gỗ cho tiếng ấm, mềm trên ride; đầu nhựa cho tiếng sáng, rõ và không bị sứt mẻ. Người mới dùng loại nào cũng được, nghe thử thấy thích tiếng nào thì chọn.
Độ dày quyết định cảm giác. Dùi được đánh mã theo độ dày, người mới thường hợp cỡ vừa — không quá mảnh để khó giữ, không quá to để mỏi tay. Cách thử đơn giản: cầm ở điểm tựa, nếu ngón cái và ngón trỏ khép quanh thân dùi thoải mái, không phải banh rộng hay gập chặt, là vừa.
Đôi dùi phải bằng nhau. Lăn hai cây trên mặt bàn phẳng: cây cong sẽ lăn lắc lư. Gõ thử cả hai lên cùng một mặt, tiếng phải gần như nhau. Dùi lệch tiếng làm tay trái tay phải nghe như hai người khác nhau.
Dùi mòn thì thay. Dùi bị dăm xơ ở phần thân do cọ vào mép hi-hat là chuyện thường. Dăm gỗ có thể đâm tay, và dùi nứt có thể gãy văng ra khi đang gõ mạnh. Thấy nứt dọc thớ là thay, đừng tiếc.
Làm thử ngay: nghe ba chỗ gõ trên mặt trống
Cùng một cách cầm, gõ vào chỗ khác nhau trên mặt trống cho tiếng khác nhau. Nếu chưa có trống, dùng một cái hộp bánh bằng thiếc hay xô nhựa úp ngược cũng nghe được sự khác biệt:
- Gõ chính giữa mặt trống, để dùi nảy tự do. Tiếng tròn, chắc, ít tiếng vang lăn tăn — đây là chỗ dùng nhiều nhất.
- Gõ lệch ra gần mép, cách vành trống chừng hai đốt ngón tay. Tiếng mỏng hơn, nhiều vang cao, nghe "boong" mỏng và vang hơn.
- Đặt dùi nằm ngang, đầu dùi trên mặt trống, thân dùi gác lên vành, gõ nhẹ phần thân vào vành. Tiếng "cách" khô như gõ khúc tre — gọi là gõ vành, rất hay dùng trong nhạc chậm.
- Gõ cùng một lúc vào mặt trống và vành trống. Tiếng "chát" bùng lên, to và sắc — người chơi rock hay dùng cho phách hai và bốn.
- Lặp lại bốn kiểu, mỗi kiểu bốn tiếng, đếm "MỘT hai BA bốn". Nghe kỹ sự khác nhau, rồi tự hỏi bài hát mình thích dùng kiểu nào.
Kiểu gõ cùng lúc mặt và vành rất to; khi tập trên trống thật, nhớ đeo nút tai và giữ số lần vừa phải.
Lỗi hay gặp và cách chữa
Hầu hết lỗi đến từ một gốc: dùng sức ở chỗ không cần. Bảng tra để tự soi:
| Bạn thấy | Vì sao | Sửa thế nào |
|---|---|---|
| Đầu ngón tay trắng bệch, tay mỏi nhanh | Siết dùi quá chặt | Chỉ kẹp bằng ngón cái và ngón trỏ, ba ngón kia ôm hờ |
| Tiếng trống bẹt, cụt | Ép dùi xuống mặt trống | Để dùi bật lên ngay sau khi chạm |
| Dùi tuột khỏi tay | Kẹp quá gần đuôi hoặc quá lỏng ở điểm tựa | Tìm lại điểm tựa, giữ chắc riêng chỗ đó |
| Vai nhô lên, cổ cứng | Gồng cả cánh tay để gõ | Thả vai, để cổ tay và ngón tay làm việc |
| Đuôi dùi thò ra quá dài phía sau | Cầm quá xa đuôi | Để đuôi dùi lòi khoảng hai ba đốt ngón tay |
Mỗi buổi tập chỉ sửa một lỗi. Sửa nhiều cùng lúc thì đầu óc rối, tay lại co cứng.
Giữ cổ tay khoẻ khi luyện dùi
Trước khi tập, xoay cổ tay vài vòng mỗi chiều, duỗi nhẹ các ngón, nắm mở bàn tay mười lần. Chỉ mất một phút nhưng giúp gân cơ ấm lên. Sau buổi tập, duỗi nhẹ cẳng tay bằng cách ngửa bàn tay, dùng tay kia kéo nhẹ các ngón về phía mình, giữ vài nhịp thở.
Mỏi là chuyện bình thường khi mới tập, nhưng đau nhói, tê ngón tay, hay đau âm ỉ kéo dài sang ngày hôm sau thì không phải "cái giá của luyện tập". Lúc đó nên dừng, nghỉ vài ngày, và nếu không đỡ thì đi khám bác sĩ. Tập xuyên qua cơn đau dễ biến một chấn thương nhỏ thành chuyện dài.
Một gợi ý: tập nhiều buổi ngắn tốt hơn một buổi dài. Mười lăm phút mỗi ngày với cách cầm đúng sẽ đưa bạn đi xa hơn hai tiếng cuối tuần với bàn tay gồng cứng. Khi gõ trên trống thật thay vì gối tập, nhớ mang thêm nút tai.
Câu hỏi thường gặp
Cầm dùi trống ở vị trí nào là đúng?
Thông thường bạn kẹp dùi ở điểm cách đuôi khoảng một phần ba chiều dài, giữa ngón cái và đốt đầu ngón trỏ. Mỗi đôi dùi có điểm tựa hơi khác, nên hãy thả rơi dùi xuống mặt bàn và dịch tay dần để tìm chỗ dùi nảy nhiều và đều nhất.
Cầm dùi chặt hay lỏng thì tốt hơn?
Lỏng vừa đủ để dùi không tuột. Chỉ ngón cái và ngón trỏ giữ chắc ở điểm tựa, các ngón còn lại ôm hờ. Cầm chặt làm tiếng trống bẹt, tay mỏi nhanh và dễ đau cổ tay về lâu dài.
Người mới nên học kiểu cầm đối xứng hay kiểu truyền thống?
Phần lớn người mới nên học cầm đối xứng trước, vì hai tay giống nhau nên luyện đều, dễ học và hợp mọi thể loại nhạc. Kiểu truyền thống có thể học thêm sau, nhất là khi bạn mê nhạc jazz hoặc trống diễu hành.
Đánh trống bị đau cổ tay thì làm sao?
Dừng tập và nghỉ vài ngày, kiểm tra lại xem mình có siết dùi quá chặt hay gồng vai không. Khởi động cổ tay trước mỗi buổi. Nếu đau kéo dài, đau nhói hoặc tê ngón tay, hãy đi khám bác sĩ thay vì cố tập tiếp.
Có tập cầm dùi được khi chưa có trống không?
Được. Mặt bàn phủ khăn, một cuốn sách dày hoặc gối tập cao su là đủ để luyện cách cầm và độ nảy. Gối tập có độ nảy gần giống mặt trống và ít ồn, rất hợp để luyện ở nhà mỗi ngày.
Vì sao dùi của mình không nảy lên?
Thường là do bạn kẹp sai chỗ hoặc ép dùi xuống mặt trống sau khi gõ. Thử thả rơi dùi tự do để tìm điểm tựa, rồi tập thói quen nhấc dùi lên ngay khi vừa chạm mặt trống, giống như chạm vào bếp nóng.