ManhLiet.comMạnh Liệt
Nhịp điệu, cơ thể và não bộ

Độc lập tay chân khi chơi trống: vì sao tay chân khó làm hai việc khác nhau

Xoa bụng vỗ đầu cùng lúc đã khó, chơi trống còn bắt bốn chi làm bốn việc. Vì sao não ưa cho hai tay làm giống nhau, và cách luyện độc lập tay chân trên mặt bàn.

Two hands and one foot of a teenage girl tapping different rhythms on a kitchen table and tiled floor, overhead view, an adult nearby, playful late afternoon light

Tay chân khó làm hai việc khác nhau vì não có thói quen cho hai bên cơ thể làm giống nhau: tay phải gõ nhanh thì tay trái cũng muốn gõ nhanh, tay này vẽ vòng tròn thì tay kia cũng muốn vẽ vòng tròn. Chơi trống đòi phá thói quen đó — tay phải gõ đều trên hi-hat, tay trái gõ phách hai và bốn, chân phải đạp phách một và ba — và vì vậy người mới thấy như bộ não “bị kẹt”.

Tin tốt: đây là kỹ năng học được, theo một con đường khá rõ — luyện chậm từng cặp tay chân, cho tới khi não gói nhiều cử động thành một mẫu duy nhất. Bài này giải thích vì sao khó, cho bạn thử ngay trên mặt bàn, và chỉ các bậc luyện từ dễ tới khó.

Xoa bụng, vỗ đầu: bài thử cổ điển

Buổi chiều trong bếp, cô bé mười bốn tuổi vừa đăng ký học trống, ngồi trước mặt bàn ăn với hai chiếc đũa. Người bố bảo: “Thử cái này trước đã — tay trái xoa bụng theo vòng tròn, tay phải vỗ nhẹ lên đầu.” Cô bé làm được ba giây thì tay trái cũng bắt đầu vỗ, tay phải bắt đầu xoay. Cả hai bố con bật cười. Người bố thử, cũng y như vậy.

Bài thử xoa bụng vỗ đầu có từ bao giờ không ai rõ, nhưng nó cho thấy rất rõ điều mà người học trống nào cũng gặp. Một tay làm một việc thì dễ. Hai tay làm cùng một việc cũng dễ. Hai tay làm hai việc khác nhau thì như có sợi dây vô hình buộc chúng lại, kéo cái này về phía cái kia.

Lặp lại bài thử ấy vài phút mỗi ngày, hầu hết mọi người làm được sau vài hôm. Đó cũng chính là bài học đầu tiên về độc lập tay chân: sợi dây vô hình kia không đứt ngay, nó giãn dần ra qua luyện tập.

Vì sao não ưa cho hai tay làm giống nhau

Khi bạn ra lệnh cho tay phải cử động, tín hiệu không đi riêng một đường gọn gàng. Hai nửa não liên lạc với nhau liên tục, và một phần “tiếng vọng” của lệnh gửi tay phải lan sang phía điều khiển tay trái. Kết quả là hai tay có xu hướng cử động giống nhau, đối xứng như hình qua gương. Ở trẻ nhỏ, hiện tượng này thấy rất rõ: bé nắm chặt tay phải thì tay trái cũng tự nắm lại.

Lớn lên, não học cách kìm bớt tiếng vọng ấy, nên ta viết bằng một tay mà tay kia vẫn yên. Nhưng khi hai tay cùng làm việc có nhịp, đặc biệt ở tốc độ nhanh, sức kéo về phía “giống nhau” trở lại. Các nhà nghiên cứu vận động gọi đây là sự liên kết giữa hai tay, và đã mô tả nó khá kỹ: hai tay gõ cùng nhịp hoặc gõ xen kẽ đều đặn thì dễ, gõ hai nhịp không khớp nhau thì khó, càng nhanh càng khó.

Chơi trống đặt bạn đúng vào vùng khó ấy, và thêm cả hai chân. Không có gì sai với bộ não của bạn cả; nó chỉ đang làm đúng việc nó vẫn làm, và cần thời gian để học một cách mới.

Làm thử trên mặt bàn: ba lớp của một nhịp cơ bản

Đây là khung nhịp rất phổ biến trong nhạc pop, rock, trình bày bằng bảng tám ô. Tay phải gõ mặt bàn bên phải, tay trái gõ mặt bàn bên trái, chân phải giậm nhẹ xuống sàn. X là gõ, – là nghỉ.

ĐếmMỘTvàhaivàBAvàbốnvà
Tay phảiXXXXXXXX
Tay trái––X–––X–
Chân phảiX–––X–––

Đừng làm cả ba lớp ngay. Đếm to “MỘT và hai và BA và bốn và” thật chậm, chỉ tay phải trước. Thêm chân. Rồi bỏ chân, ghép tay phải với tay trái. Cuối cùng mới ghép cả ba. Chỗ khó nhất với đa số người là phách “hai” và “bốn”: tay phải và tay trái gõ cùng lúc, trong khi chân phải lại đang nghỉ. Nếu làm được trọn hai ô nhịp ở tốc độ chậm, bạn vừa làm điều mà não không thích làm, và đã bắt đầu thay đổi nó.

Não học độc lập tay chân như thế nào

Lúc mới học, bạn điều khiển từng chi một cách có ý thức: “tay phải gõ, tay trái chờ, giờ chân xuống”. Đầu óc căng ra như người đang tung hứng ba quả bóng. Sau nhiều lần lặp lại ở tốc độ chậm, có một sự thay đổi: ba cử động riêng lẻ dần được “gói” thành một mẫu duy nhất. Bạn không còn nghĩ tới từng tay, chỉ nghĩ “nhịp rock cơ bản”, và cả ba chi tự đi.

Giới nghiên cứu vận động gọi quá trình này là tự động hoá kỹ năng — giống như khi học lái xe, lúc đầu phải nghĩ tới chân côn, chân ga, tay số, về sau làm cùng lúc mà vẫn trò chuyện được. Điều kiện để gói thành công là lặp lại đúng nhiều lần. Lặp lại sai ở tốc độ nhanh thì cái sai được gói lại.

Một điều thú vị nữa: nhiều người thấy hôm nay tập mãi không được, sáng hôm sau ngồi vào lại làm được. Giấc ngủ được cho là giúp củng cố kỹ năng vận động vừa học, dù cơ chế chi tiết còn đang được tìm hiểu. Vì vậy tập vừa đủ rồi đi ngủ thường hiệu quả hơn thức khuya tập cố.

Các bậc luyện từ dễ tới khó

Mỗi bậc chỉ chuyển sang bậc sau khi làm đều được tám ô nhịp liền ở tốc độ chậm, không phải dừng nghĩ. Dùng máy đếm nhịp ở tốc độ thấp, khoảng sáu mươi.

  1. Một tay một chân, cùng lúc. Tay phải và chân phải cùng gõ mỗi phách. Dễ, để làm quen.
  2. Một tay một chân, khác nhau. Tay phải gõ tám tiếng mỗi ô, chân phải chỉ giậm phách một và ba.
  3. Hai tay khác nhau. Tay phải gõ tám tiếng, tay trái chỉ gõ phách hai và bốn.
  4. Cả ba. Ghép như bảng ở trên.
  5. Đổi chân. Giữ tay như cũ, chân giậm thêm vào chữ “và” sau phách ba.
  6. Thêm chân trái. Chân trái giậm nhẹ phách hai và bốn, cùng lúc với tay trái. Bốn chi, bốn việc.
  7. Tăng tốc từng nấc nhỏ. Chỉ tăng khi tốc độ cũ đã thoải mái; thấy rối thì lùi lại một nấc.

Mỗi bậc có thể mất vài ngày tới vài tuần. Không có lịch chung cho mọi người; người học nhanh bậc này có khi chậm bậc khác. Nếu bạn dạy trẻ, cứ để các em chơi các bậc như những thử thách vui, không đặt hạn, không so với bạn.

Không chỉ bộ trống: nhạc cụ gõ nào cũng cần hai tay khác nhau

Độc lập tay chân hay được nhắc khi nói về bộ trống hiện đại, nhưng thật ra nó có mặt ở rất nhiều nhạc cụ gõ truyền thống. Trống cơm của Việt Nam có hai mặt, hai tay vỗ hai mặt với hai tiếng khác nhau; muốn tiếng trống “nói” được thì hai bàn tay phải làm hai việc riêng mà vẫn ăn khớp.

Cặp trống tabla của Ấn Độ gồm hai chiếc trống khác nhau cho hai tay, một chiếc tiếng cao, một chiếc tiếng trầm có thể uốn lên xuống bằng cách ấn cổ tay. Người chơi djembe luân phiên hai bàn tay giữa tiếng trầm ở giữa mặt trống và tiếng sắc ở mép, mỗi tay gánh một phần của câu nhạc. Ở mỗi nơi, người học đều trải qua cái cảm giác “hai tay cãi nhau” giống hệt người học bộ trống.

Điều này cho thấy độc lập tay chân không phải phát minh của nhạc hiện đại, mà là một kỹ năng con người đã rèn từ lâu ở khắp nơi, khi muốn biến hai bàn tay thành cả một dàn nhạc nhỏ. Và ở đâu người ta cũng học theo cùng một cách: chậm, từng phần, đọc miệng tiết tấu trước rồi mới gõ, lặp lại cho tới khi bàn tay tự biết đường đi.

Hiểu lầm → điều đúng hơn

Vài quan niệm hay gặp về chuyện phối hợp tay chân:

Hiểu lầmĐiều đúng hơn
Người thuận tay trái khó học trống.Nhiều người thuận tay trái chơi trống rất tốt, có người dựng bộ trống ngược chiều cho hợp tay. Khó khăn chủ yếu là tay không thuận, ai cũng gặp.
Phải tập cho “não trái não phải” tách hẳn ra.Hai nửa não vẫn phối hợp với nhau suốt đời. Luyện tập giúp chúng phối hợp khéo hơn, không phải tách rời.
Độc lập tay chân là năng khiếu, có thì có, không thì thôi.Đây là kỹ năng học được theo các bậc rõ ràng. Năng khiếu chỉ quyết định nhanh hay chậm.
Tập nhanh ngay từ đầu cho quen tay.Nhanh khi chưa đúng thì cái sai được gói lại. Chậm mà đúng mới là đường ngắn nhất.

Hàng cuối là điều mà người chơi trống lâu năm nhắc nhiều nhất cho người mới. Chậm không phải là yếu; chậm là cách não ghi nhớ đúng.

Kiên nhẫn với bản thân, và với cổ tay

Luyện độc lập tay chân dễ làm người ta bực bội: tay biết mình phải làm gì mà cứ làm sai, như đang cãi nhau với chính mình. Cảm giác ấy là bình thường, và là dấu hiệu não đang làm việc. Khi bực, cổ tay thường gồng lên, vai nhô cao, lực gõ mạnh dần — đúng những thứ dễ gây đau.

Vài thói quen giữ cho buổi luyện dễ chịu: chia thành những quãng ngắn mười, mười lăm phút, xen nghỉ; kết thúc mỗi buổi bằng một bậc bạn đã làm tốt để giữ hứng thú; gõ nhẹ trên mặt bàn có lót khăn hoặc trên gối tập để giảm ồn cho cả nhà. Thấy đau cổ tay, cẳng tay thì dừng hẳn hôm đó; đau kéo dài nhiều ngày thì đi khám.

Khi chuyển từ mặt bàn sang trống thật, nhớ đeo nút tai và giữ âm lượng vừa phải — mọi thứ bạn luyện chậm trên mặt bàn sẽ vang lên to hơn rất nhiều. Và hãy tận hưởng khoảnh khắc ấy: lần đầu bốn chi cùng chạy đúng việc của mình, tiếng trống thành một khối trọn vẹn, là một trong những niềm vui lớn nhất của người học trống.

Câu hỏi thường gặp

Độc lập tay chân trong chơi trống là gì?

Đó là khả năng để mỗi tay, mỗi chân chơi một tiết tấu khác nhau cùng lúc mà vẫn khớp chung một nhịp. Ví dụ tay phải gõ đều trên hi-hat, tay trái gõ phách hai và bốn, chân đạp trống bass phách một và ba. Đây là kỹ năng nền tảng của người chơi bộ trống.

Vì sao xoa bụng vỗ đầu cùng lúc lại khó?

Não có xu hướng cho hai tay cử động giống nhau vì hai nửa não liên lạc liên tục với nhau. Khi hai tay phải làm hai cử động khác nhau, sức kéo về phía giống nhau làm một tay bắt chước tay kia. Luyện vài phút mỗi ngày thì hầu hết mọi người sẽ làm được.

Mất bao lâu để luyện được độc lập tay chân?

Tuỳ người và tuỳ mức độ. Nhịp cơ bản ba lớp thường cần vài ngày tới vài tuần luyện chậm mỗi ngày. Các tiết tấu phức tạp hơn cần lâu hơn nhiều. Luyện đều mỗi ngày một ít, chậm mà đúng, sẽ nhanh hơn tập dồn một buổi dài.

Không có trống có luyện phối hợp tay chân được không?

Được. Mặt bàn, hai chiếc bút hay đũa và chân giậm nhẹ xuống sàn là đủ để luyện các bậc cơ bản. Lót khăn lên bàn để bớt ồn. Khi đã chắc tay ở tốc độ chậm, chuyển lên trống thật sẽ dễ hơn nhiều so với bắt đầu từ con số không.

Người thuận tay trái có nên đổi sang chơi tay phải không?

Không bắt buộc. Có người thuận tay trái chơi bộ trống xếp theo kiểu thông thường, có người dựng bộ trống ngược chiều cho hợp tay. Nên thử cả hai cách trong vài buổi đầu, tốt nhất có người dạy quan sát, rồi chọn cách thấy tự nhiên và thoải mái hơn.

Luyện phối hợp tay chân có giúp ích ngoài âm nhạc không?

Nhiều người thấy luyện trống giúp họ tập trung tốt hơn và phối hợp tay chân khéo hơn trong sinh hoạt. Tuy vậy các nghiên cứu về việc kỹ năng này chuyển sang lĩnh vực khác vẫn còn nhiều tranh luận, nên hãy xem đó là lợi ích kèm theo của một sở thích vui.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138