Fill trống là một câu gõ ngắn chen vào cuối một đoạn nhạc, thay cho điệu đều, để báo cho cả ban nhạc và người nghe rằng sắp sang đoạn mới. Nó giống dấu chấm xuống dòng trong bài văn, hay tiếng còi tàu trước khi vào ga: "tùng tùng tùng tùng — XOẢNG!" và cả bài bước sang một trang khác.
Fill có thể dài cả ô nhịp, có thể chỉ hai tiếng. Điều quan trọng nhất không nằm ở chỗ fill hay hay dở, mà ở chỗ sau fill, bạn quay về đúng phách MỘT của ô tiếp theo. Người mới hay mải mê với câu dồn rồi tiếp đất lệch, kéo cả ban nhạc lệch theo. Bài này dạy ba fill dễ, kèm cách để luôn tiếp đất đúng.
Fill nằm ở đâu trong một bài hát?
Một bài hát thường chia thành các đoạn: dạo đầu, lời một, điệp khúc, lời hai, điệp khúc, đoạn chuyển, điệp khúc cuối. Mỗi đoạn dài một số ô nhịp chẵn, rất thường là bốn hoặc tám ô. Fill hay đặt ở ô cuối cùng của một đoạn, ngay trước khi đoạn mới bắt đầu.
Ngoài ra, nhiều tay trống chèn một fill rất nhỏ ở cuối mỗi bốn ô trong một đoạn dài, giống như dấu phẩy trong một câu văn dài. Fill nhỏ này có khi chỉ là hai tiếng snare ở "bốn và".
Làm thử khi nghe nhạc: chọn một bài pop quen, đếm số ô nhịp từ đầu lời một, mỗi lần đếm "MỘT hai BA bốn" là một ô. Đến ô thứ tám hoặc thứ mười sáu, bạn sẽ thường nghe tiếng trống thay đổi — tom lăn, snare dồn — rồi điệp khúc bùng lên cùng một tiếng crash. Đếm vài bài, bạn sẽ thấy cái khung tám ô này lặp đi lặp lại đều đặn đến mức bất ngờ.
Biết fill nằm ở đâu giúp bạn không đánh fill lung tung giữa đoạn, và giúp bạn nghe được khi nào ban nhạc chuẩn bị chuyển. Đó cũng là lý do người chơi trống phải nhớ cấu trúc bài kỹ hơn ai hết.
Điều thú vị là fill không chỉ báo cho người nghe. Trong ban nhạc chơi trực tiếp, người hát và người đàn thường không đếm ô nhịp mà dựa vào tai: nghe câu dồn của trống là biết sắp vào điệp khúc. Tay trống vì thế giống người cầm lái báo xi-nhan trước khi rẽ. Không bật xi-nhan, cả xe phía sau bị bất ngờ; bật lung tung, chẳng ai còn tin.
Fill một: hai tiếng snare ở cuối ô
Fill nhỏ nhất và hữu dụng nhất. Bạn chơi điệu rock cơ bản suốt ô, chỉ ở chữ "bốn và" thì bỏ hi-hat, tay gõ hai tiếng snare. Ô tiếp theo bắt đầu bằng crash và bass cùng lúc. Bảng dưới là ô cuối của đoạn:
| Đếm | MỘT | và | hai | và | BA | và | bốn | và | MỘT (ô mới) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hi-hat | X | X | X | X | X | X | – | – | – |
| Snare | – | – | X | – | – | – | X | X | – |
| Bass | X | – | – | – | X | – | – | – | X |
| Crash | – | – | – | – | – | – | – | – | X |
Tay phải đánh crash, chân phải đạp bass, hai tiếng phải rơi cùng một lúc ở MỘT của ô mới. Sau tiếng crash, tay phải quay lại hi-hat và tiếp tục điệu như cũ.
Vì sao bỏ hi-hat ở "bốn và"? Vì tay phải phải rảnh để chuẩn bị với lên crash. Nếu cố giữ hi-hat đến tận cùng, tay phải sẽ bị kéo vội lên crash và tiếng crash dễ trễ. Fill nhỏ này nghe đơn giản, nhưng nó dạy bạn thói quen quan trọng nhất: luôn chuẩn bị trước cho phách MỘT. Tập nó cho thật đều trước khi sang fill dài hơn.
Fill hai: nửa ô xuống tom
Chơi điệu bình thường ở MỘT, hai. Từ BA, hai tay thay nhau gõ, mỗi chữ một tiếng, đi từ snare xuống tom treo, xuống tom sàn. Trống bass nghỉ trong lúc fill cho thoáng:
| Đếm | BA | và | bốn | và | MỘT (ô mới) |
|---|---|---|---|---|---|
| Tay gõ | Snare | Snare | Tom treo | Tom sàn | Crash + bass |
| Tay nào | Phải | Trái | Phải | Trái | Phải + chân |
Nói thành tiếng: "chát chát tùng thùng — XOẢNG". Đi theo hướng từ trái sang phải trên bộ trống, từ cao xuống trầm, nên nghe như hòn đá lăn xuống dốc.
Tay thay nhau phải – trái – phải – trái là cách an toàn nhất, vì hai tay chia đều việc. Khi đã quen, tay phải có thể kết thúc ở tom sàn rồi bật ngay lên crash ở MỘT.
Lưu ý ở bảng này tay trái gõ tiếng cuối ở tom sàn, nên tay phải đã rảnh để đánh crash ở MỘT. Đó là lý do bắt đầu fill bằng tay phải: bốn tiếng, tay cuối là tay trái, tay phải tự do. Nếu bạn đổi số tiếng thành lẻ, hãy tính lại tay bắt đầu để luôn chừa tay phải cho crash.
Fill ba: trọn một ô, đổ từ cao xuống trầm
Bỏ hẳn điệu trong ô cuối, hai tay gõ tám tiếng đều, mỗi trống hai tiếng. Đây là fill quen tai nhất trong nhạc pop rock:
| Đếm | MỘT | và | hai | và | BA | và | bốn | và |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Trống | Snare | Snare | Tom nhỏ | Tom nhỏ | Tom lớn | Tom lớn | Tom sàn | Tom sàn |
| Tay | P | T | P | T | P | T | P | T |
P là tay phải, T là tay trái. Ô ngay sau, ở MỘT: crash cùng bass. Trống bass có thể đạp ở MỘT và BA trong lúc fill để giữ nền, hoặc nghỉ hẳn — thử cả hai để nghe khác biệt.
Bộ trống của bạn chỉ có một tom treo thì gộp "tom nhỏ" và "tom lớn" thành một. Fill không cần đủ trống mới hay; nó cần đều và tiếp đất đúng.
Đi từ trái sang phải trên bộ trống của người thuận tay phải nghĩa là hai tay di chuyển theo một vòng cung. Tập trước động tác di chuyển mà chưa cần đều: chạm nhẹ đầu dùi lần lượt vào từng trống, nhìn đường đi của tay. Khi tay đã biết đường, mới đặt máy đếm nhịp vào.
Tự chế fill từ năm nguyên liệu
Khi đã thuộc ba fill trên, bạn có thể tự chế fill riêng mà không cần học thuộc thêm. Mọi fill đều được ghép từ năm nguyên liệu:
- Độ dài: chiếm một phách, hai phách hay cả ô. Fill càng ngắn càng an toàn, càng ít làm gián đoạn bài.
- Mật độ: mỗi phách gõ một, hai, ba hay bốn tiếng. Cùng một độ dài, mật độ dày nghe hối hả, mật độ thưa nghe khoan thai.
- Đường đi: trống nào trước, trống nào sau. Đi từ cao xuống trầm nghe như đổ xuống; đi ngược từ trầm lên cao nghe như dâng lên; đứng yên trên snare nghe như dồn nén.
- Khoảng nghỉ: bỏ trống một tiếng giữa fill, ví dụ gõ "MỘT và – và", tạo cảm giác hụt hơi bất ngờ, rất hợp đoạn chuyển.
- Điểm đáp: hầu như luôn là MỘT của ô mới, với crash và bass, hoặc chỉ bass nếu muốn chuyển nhẹ.
Đổi một nguyên liệu mỗi lần. Giữ độ dài hai phách, đổi đường đi từ trầm lên cao; rồi giữ đường đi, đổi mật độ. Sau một tuần, bạn có cả chục fill mà không phải thuộc lòng bản nào. Ghi chúng ra sổ bằng chữ, kiểu "BA và bốn và: snare snare tom sàn tom sàn", để lần sau mở ra tập lại.
Một buổi tập ban nhạc: fill quá tay
Buổi tập thứ ba của nhóm sinh viên. Cậu ngồi trống vừa học được một fill dài, rất hào hứng, chèn vào cuối mỗi bốn ô. Đến điệp khúc, fill dồn quá nhanh, cậu đáp xuống crash trễ nửa nhịp. Anh guitar đã đổi hợp âm, chị hát đã vào câu, cả nhóm khựng lại. Chị hát cười: "Em cứ fill ít thôi, nhưng lần nào cũng về đúng MỘT là chị yên tâm hát."
Câu nói ấy gần như là luật của nghề. Người cùng chơi không nghe từng tiếng trong fill; họ chỉ chờ cái "XOẢNG" ở đầu đoạn mới để biết mình đang ở đâu. Một fill đơn giản tiếp đất đúng có giá trị hơn một fill phức tạp tiếp đất lệch.
Nguyên nhân hay gặp nhất của tiếp đất lệch là fill nhanh dần. Khi tay chuyển sang tom, cảm giác hưng phấn khiến người chơi đẩy nhanh hơn tốc độ điệu. Ngược lại, có người sợ không kịp nên chậm lại. Cả hai đều làm MỘT của ô mới rơi lệch.
Còn một lỗi nữa: fill quá dày. Tám tiếng mỗi ô ở tốc độ vừa nghe gọn; chen mười sáu tiếng khi tay chưa đều thì câu dồn rối, lại dễ trễ.
Cách luyện để luôn tiếp đất đúng
Tập fill riêng một mình thì dễ; khó là nối nó vào điệu. Lộ trình sau tách từng phần ra rồi ghép lại:
- Đặt máy đếm nhịp chậm, khoảng sáu mươi nhịp một phút. Đếm to suốt buổi, kể cả trong lúc fill.
- Chơi ba ô điệu rock cơ bản, ô thứ tư là fill, rồi crash ở MỘT của ô thứ năm. Lặp lại liên tục.
- Ghi âm bằng điện thoại. Nghe lại xem tiếng crash có rơi đúng tiếng tích tắc của máy không.
- Chỉ tăng tốc độ thêm vài nhịp khi đã chơi đúng năm lần liên tiếp.
- Khi fill hai và fill ba đã chắc, thử bỏ máy đếm nhịp, chơi theo một bài nhạc quen ở âm lượng vừa phải và đặt fill vào đúng chỗ chuyển đoạn.
Fill đánh trên tom và crash rất ồn. Đeo nút tai, tập từng quãng ngắn. Nếu tập ở nhà trên trống điện tử, giảm âm lượng tai nghe xuống mức vừa đủ nghe rõ, đừng vặn to để "cảm" được tiếng tom.
Một mẹo nữa: nghe kỹ bài nhạc quen trước khi chơi theo, nhẩm trong đầu ô nào là ô cuối đoạn. Biết trước chỗ fill, bạn bớt bị bất ngờ và bớt vội.
Cổ tay mỏi nhanh khi tập fill vì hai tay phải di chuyển liên tục giữa các trống. Nghỉ ngắn sau mỗi mười phút, thả lỏng vai. Đau kéo dài sang ngày hôm sau thì nghỉ hẳn vài hôm, không đỡ thì đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Fill trống khác điệu trống thế nào?
Điệu trống là phần lặp đi lặp lại giữ nhịp cho cả bài, như nhịp rock hay ballad. Fill là câu gõ ngắn chen vào ở cuối một đoạn, phá vỡ điệu trong chốc lát để báo hiệu sắp chuyển sang đoạn mới, rồi quay về điệu ngay sau đó.
Nên đánh fill ở đâu trong bài?
Chỗ thường gặp nhất là ô nhịp cuối cùng của một đoạn, ngay trước lời mới, điệp khúc hay đoạn chuyển. Trong một đoạn dài, có thể thêm fill rất nhỏ ở cuối mỗi bốn ô. Tránh chèn fill vào giữa câu hát vì dễ lấn giọng ca sĩ.
Vì sao sau fill hay bị lệch nhịp?
Lý do phổ biến nhất là fill nhanh dần do hưng phấn, hoặc chậm lại vì sợ không kịp. Luyện chậm với máy đếm nhịp, đếm to cả trong lúc fill, và ghi âm để nghe lại xem tiếng crash ở phách một của ô mới có rơi đúng không.
Bộ trống chỉ có một tom có đánh fill được không?
Được. Fill có thể chỉ dùng snare và một tom, thậm chí chỉ snare. Điều làm fill hay là độ đều và việc tiếp đất đúng phách một, không phải số trống. Nhiều fill quen thuộc trong nhạc pop chỉ là vài tiếng snare.
Có nhất thiết phải đánh crash sau fill không?
Không bắt buộc, nhưng crash cùng trống bass ở phách một của đoạn mới là cách phổ biến để chấm câu rõ ràng. Có lúc người chơi chỉ đạp bass, hoặc dùng hi-hat mở, tuỳ bài muốn chuyển nhẹ hay chuyển mạnh.
Fill càng dài càng hay đúng không?
Không. Fill dài và dày dễ làm bài hát rối và dễ tiếp đất lệch. Người cùng chơi cần nhất là biết chắc lúc nào đoạn mới bắt đầu. Một fill ngắn, gọn, tiếp đất đúng thường được ban nhạc quý hơn một câu dồn dài phô kỹ thuật.