ManhLiet.comMạnh Liệt
Bộ trống hiện đại

Học trống jazz cho người mới: mẫu gõ ride, hi-hat chân ở phách hai và bốn

Trống jazz giữ nhịp bằng ride gõ "keng, keng-ke-keng" lắc lư và hi-hat đạp ở phách hai, bốn. Bảng chia phách thành ba, cách tập từng lớp và cách chỉnh tiếng trống jazz.

A compact drum kit on a low wooden stage in a daytime rehearsal room, a drummer sweeping wire brushes across the snare, an upright bass leaning on a chair, warm window light

Trống jazz cho người mới bắt đầu từ hai thứ: tay phải gõ ride theo mẫu "keng, keng-ke-keng, keng-ke-keng" lắc lư như người đi bộ khẽ đung đưa vai, và chân trái đạp hi-hat "chíp" ở phách hai và bốn. Chỉ hai lớp đó đã đủ để người nghe nhận ra ngay "à, nhạc jazz". Mọi thứ khác — snare chen vào, trống bass nhẹ như hơi thở — được thêm dần lên trên.

Khác với điệu rock, nơi snare đập mạnh và bass đạp chắc, trống jazz giữ nhịp bằng cymbal và để các trống làm việc "nói chuyện" với các nhạc cụ khác. Bài này đi theo từng bước luyện, kèm bảng chia phách đọc được trên điện thoại và một mục về cách bộ trống jazz thường được chỉnh tiếng.

Vì sao tiếng ride trong jazz nghe "lắc lư"?

Trong nhạc rock, mỗi phách chia đôi đều nhau: "MỘT và hai và". Trong nhạc jazz kiểu swing, mỗi phách được cảm như chia làm ba phần, và chữ "và" không nằm ở giữa mà lùi về cuối, ở phần thứ ba. Kết quả là nhịp nghe "dài – ngắn, dài – ngắn", giống tiếng bước chân hơi khập khiễng một cách duyên dáng, hay tiếng ngựa phi nước kiệu.

Khái niệm swing như một kiểu nhịp được giải thích kỹ ở mục nhịp điệu căn bản. Ở đây, bạn chỉ cần biết cách gõ nó lên ride: đọc to "keng, keng-ke-keng, keng-ke-keng", với chữ "ke" ngắn và dính sát vào chữ "keng" đi sau.

Làm thử: đếm ba tiếng đều cho mỗi phách, "một-hai-ba, một-hai-ba", rồi chỉ vỗ tay ở tiếng "một" và tiếng "ba". Bạn sẽ nghe "vỗ — vỗ-vỗ — vỗ-vỗ": khoảng dài, rồi tiếng thứ ba dính sát vào tiếng "một" của phách sau. Bỏ phần đếm đi, chỉ giữ tiếng vỗ, gõ ngón trỏ lên bàn theo cảm giác đó. Nếu bạn thấy mình lắc đầu nhè nhẹ, bạn đã chạm vào cảm giác swing.

Đừng lo nếu ban đầu nghe giống nhịp rock hơn nhịp jazz. Tai cần nghe nhiều mới quen; nghe nhạc jazz thật nhiều trước khi tập sẽ giúp tay bạn bắt chước tự nhiên hơn đọc bất cứ bảng nào.

Bước một: mẫu ride, mỗi phách chia ba ô

Để đọc được trên điện thoại, bảng chia theo hàng: mỗi hàng là một phách, mỗi phách có ba ô nhỏ. X là gõ ride bằng đầu dùi, – là nghỉ:

PháchÔ 1Ô 2Ô 3
MỘTX––
haiX–X
BAX––
bốnX–X

Đọc theo hàng từ trên xuống: "keng (nghỉ nghỉ), keng (nghỉ) ke, keng (nghỉ nghỉ), keng (nghỉ) ke". Chữ "ke" ở ô ba của hàng hai dính sát vào "keng" ở hàng BA — đó chính là chữ "và" đã lùi về cuối.

Gõ nhẹ, đầu dùi chạm mặt lá ride ở khoảng giữa bán kính. Nhiều người chơi nhấn hơi mạnh ở phách hai và bốn, nhẹ ở MỘT và BA, ngược với cảm giác nhịp bốn thông thường. Bắt đầu chậm, khoảng tám mươi đến chín mươi nhịp một phút, vì mẫu swing ở tốc độ quá chậm lại khó cảm hơn.

Nghe kỹ các bản ghi jazz, bạn sẽ thấy ở tốc độ nhanh, tiếng "ke" gần như dịch về giữa, nhịp nghe thẳng hơn; ở tốc độ vừa, nó lùi hẳn về cuối và lắc lư rõ. Đó là lý do bảng chỉ là bản đồ, còn tai mới là la bàn.

Bước hai: thêm chân trái đạp hi-hat

Giữ nguyên ride. Chân trái đạp hi-hat ở ô một của phách hai và phách bốn. Tiếng "chíp" phải rơi cùng lúc với tiếng "keng" ở hai hàng đó:

PháchRideHi-hat chân
MỘTX – ––
haiX – XX (ô 1)
BAX – ––
bốnX – XX (ô 1)

Đọc to: "keng, KENG-chíp ke, keng, KENG-chíp ke". Khi chân trái quen, thử đổi: thay vì đạp, chỉ nhịp gót xuống sàn ở hai và bốn trong lúc tay gõ — kiểm tra xem cơ thể có đang cảm nhịp đúng không.

Đây là hai lớp quan trọng nhất của trống jazz. Nhiều người dạy trống khuyên người mới tập chỉ hai lớp này trong cả tuần đầu, cho tới khi gõ suốt một bài nghe trên điện thoại mà không phải nghĩ.

Lỗi hay gặp ở bước này: chân trái bị kéo theo tiếng "ke" của tay phải, đạp lệch ra ô ba. Cách sửa là tách riêng: tay phải chỉ gõ bốn tiếng ở bốn ô một, chân đạp ở hai và bốn — rất dễ. Khi đều rồi mới thêm hai tiếng "ke". Chân trái đúng chỗ thì tiếng "chíp" và tiếng "keng" ở phách hai, bốn nghe như một tiếng gộp, sắc và gọn.

Nếu chưa có bộ trống, ngồi trên ghế, tay phải gõ mẫu ride lên đùi, gót trái nhấc lên hạ xuống ở hai và bốn. Bài luyện này làm được trên xe buýt, trong giờ nghỉ, miễn là bạn không làm phiền người bên cạnh.

Bước ba: trống bass như hơi thở, snare như lời đệm

Trống bass đạp nhẹ cả bốn phách. Trong nhiều kiểu chơi jazz truyền thống, trống bass được đạp rất nhẹ ở cả bốn phách, nhẹ đến mức gần như cảm thấy hơn là nghe thấy, như ai đó gõ nhẹ ngón tay lên cửa gỗ. Nó hòa vào tiếng đàn contrabass, làm nền mà không lấn. Gót xuống, đạp xong thả ra ngay là cách dễ cho tiếng nhẹ.

Snare không giữ phách hai và bốn. Khác điệu rock, snare trong jazz không cố định chỗ. Tay trái chen vào những tiếng lẻ, nhẹ, thường ở ô ba của một phách, như người nghe gật gù "ừ, đúng rồi" khi người khác đang kể chuyện. Người chơi gọi đó là đệm, hay "nói chuyện" với nhạc cụ đang độc tấu.

Bắt đầu đệm từ một tiếng. Giữ ride và hi-hat chân, thêm đúng một tiếng snare nhẹ ở ô ba của phách bốn, lặp lại mỗi ô nhịp. Khi đều, đổi sang ô ba của phách hai. Rồi thử cả hai. Chỉ vậy thôi đã đủ nghe ra chất jazz.

Bốn chi, bốn mức lực. Ride rõ, hi-hat chân vừa, snare nhẹ, bass rất nhẹ. Học cân bằng lực giữa bốn chi là phần khó và hay nhất của trống jazz. Ghi âm lại và nghe: nếu tiếng bass hay snare nổi lên trên ride, bạn đang dùng lực quá tay.

Một góc quán jazz nhỏ: chổi quét và tiếng đàn contrabass

Góc quán tối, ánh đèn vàng hắt lên lá ride đã ngả màu. Người chơi trống ngồi sau một bộ trống nhỏ, cầm đôi chổi quét. Tay trái kéo chổi thành vòng tròn chậm trên mặt snare, "xoẹt... xoẹt...", tay phải gõ nhẹ chổi xuống ở phách hai và bốn. Tiếng đàn contrabass bước từng nốt bên cạnh. Cả hai không nhìn nhau mà như đang đi chung một con đường.

Chổi quét là người bạn quen thuộc của trống jazz ở các bản chậm. Kiểu chơi cơ bản: tay không thuận vẽ vòng tròn trên mặt snare, mỗi phách đi một phần tư vòng, tạo tiếng "xoẹt" liên tục như giấy nhám mịn. Tay thuận gõ nhẹ ở hai và bốn, hoặc đi theo mẫu ride ngay trên mặt snare.

Bạn có thể làm thử với một tờ báo cũ trải trên bàn và lòng bàn tay thay chổi: tay trái vẽ vòng tròn đều, mỗi phách một phần tư vòng; tay phải vỗ nhẹ lên tờ báo ở hai và bốn. Tiếng giấy sột soạt cho bạn cảm giác khá gần với chổi trên mặt trống.

Chổi quét có tiếng nhỏ hơn dùi gỗ nhiều, nên đây cũng là cách tập jazz thân thiện với hàng xóm. Dù vậy, cứ giữ giờ tập hợp lý và nhớ rằng ride, hi-hat vẫn kêu khá rõ dù tay cầm chổi.

Bộ trống jazz thường được chỉnh tiếng thế nào

Trống jazz thường được nghe "hát" hơn trống rock. Mặt trống tom và trống bass thường được căng cao hơn, để mỗi tiếng gõ ra có cao độ rõ và ngân, giống tiếng của một nhạc cụ có nốt hơn là tiếng đập. Trống bass trong jazz hay được để ngân tự nhiên, ít nhồi vật giảm âm bên trong như nhiều bộ trống rock.

Kích thước cũng thường gọn hơn: trống bass nhỏ hơn, tom ít hơn. Ride thường được chọn loại có tiếng ấm, tối, để tiếng "keng" mềm mà vẫn rõ khi gõ suốt cả bài. Tất cả nhằm một việc: trống hòa vào ban nhạc nhỏ, phần lớn không cần khuếch đại, trong một căn phòng nhỏ.

Việc vặn ốc căng mặt trống cụ thể từng bước được hướng dẫn ở mục tự làm và chăm sóc nhạc cụ gõ. Ở đây chỉ cần nhớ hướng chung: muốn chất jazz thì tiếng căng hơn, ngân hơn, gọn hơn; nhưng đừng căng quá tay một lần, mỗi lần vặn một chút rồi gõ thử nghe.

Một điều thú vị có thật: cùng một bộ trống, chỉ đổi cách căng mặt và đổi dùi sang chổi, nó có thể chuyển từ tiếng nhạc rock sang tiếng nhạc jazz khá rõ rệt. Nhạc cụ không quyết định tất cả; cách chỉnh và cách chơi quyết định nhiều hơn.

Hiểu lầm về trống jazz

Vài hình dung sai hay khiến người mới ngại hoặc tập lệch hướng:

Hiểu lầmĐiều đúng
Jazz là để chơi thật nhanh, thật phức tạpPhần lớn thời gian người chơi jazz giữ nhịp, đệm nhẹ và lắng nghe; phần phô diễn chỉ chiếm ít
Phải học kiểu cầm truyền thống mới chơi được jazzRất nhiều người chơi jazz dùng cách cầm đối xứng; kiểu truyền thống là một lựa chọn
Trống jazz thì không cần trống bassBass vẫn có, chỉ nhẹ hoặc dùng để nhấn, không bỏ hẳn
Jazz không có quy tắc nhịpSwing có cấu trúc rõ ràng; tự do chỉ đến sau khi đã giữ nhịp chắc
Tiếng nhỏ nghĩa là không cần bảo vệ taiRide và hi-hat gõ suốt buổi vẫn làm tai mệt, nên vẫn đeo nút tai

Trống jazz hợp với người thích nghe hơn thích đập. Nếu bạn thấy thích thú khi chơi nhẹ mà vẫn làm cả nhóm ăn ý, có lẽ jazz là chỗ của bạn.

Cổ tay phải làm việc liên tục khi gõ ride, nên khởi động và nghỉ giữa buổi. Đau kéo dài thì nghỉ hẳn, không đỡ thì đi khám bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Người mới học trống jazz nên bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ mẫu ride kiểu swing bằng tay phải và đạp hi-hat ở phách hai và bốn bằng chân trái. Tập hai lớp này cho thật đều, rồi mới thêm trống bass nhẹ và tiếng snare đệm. Nghe nhiều nhạc jazz song song với tập luyện giúp tai quen cảm giác lắc lư.

Mẫu ride trong nhạc jazz gõ thế nào?

Mỗi phách được chia làm ba ô nhỏ. Tay phải gõ ride ở ô một của cả bốn phách, thêm một tiếng ở ô ba của phách hai và phách bốn. Đọc thành tiếng là keng, keng ke keng, keng ke, với tiếng ke ngắn và dính vào tiếng keng phía sau.

Vì sao chân trái đạp hi-hat ở phách hai và bốn?

Trong nhạc jazz, phách hai và bốn thường được nhấn, giống như người nghe búng tay ở hai chỗ đó. Tiếng hi-hat chân ở đây giữ khung nhịp trong lúc tay phải ở ride và tay trái đệm tự do, giúp cả ban nhạc bám vào một nhịp chung.

Có cần bộ trống riêng để chơi jazz không?

Không bắt buộc. Một bộ trống thông thường được chỉnh căng mặt cao hơn, dùng ride tiếng ấm và tập chổi quét là đã cho tiếng gần với jazz. Bộ trống chuyên cho jazz thường gọn hơn và nhỏ hơn, nhưng người mới có thể học trên bộ sẵn có.

Chổi quét trống dùng để làm gì?

Chổi quét là dụng cụ có đầu xoè thành nhiều sợi mảnh, dùng để vẽ vòng tròn trên mặt snare tạo tiếng xoẹt liên tục hoặc gõ nhẹ cho tiếng mềm. Nó rất phổ biến trong các bản jazz chậm và cũng giúp tập ở nhà với tiếng nhỏ hơn dùi gỗ.

Trống jazz có cần đeo nút tai không?

Vẫn nên đeo. Dù trống jazz thường chơi nhẹ hơn rock, tiếng ride và hi-hat gõ liên tục suốt buổi vẫn làm tai mệt, nhất là trong phòng nhỏ. Nghỉ giữa buổi và nếu ù tai kéo dài sau tập thì nên đi khám tai mũi họng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138