Người chơi trống nên đeo nút tai mỗi buổi tập có trống mộc, và loại hợp nhất thường là nút tai giảm âm đều dành cho nhạc công: nó hạ tiếng trống xuống như khi bạn lùi ra cuối phòng, chứ không bịt kín như nhét bông. Tiếng trống vẫn còn đủ nét để bạn nghe nhịp, chỉ bớt đi cái chói gắt của cymbal. Nút bọt xốp loại đơn giản vẫn tốt hơn hẳn không đeo gì, chỉ là tiếng nghe hơi “bí”.
Lý do phải đeo rất đơn giản: tai người chơi trống ngồi ngay giữa nguồn âm to nhất phòng tập. Tai mệt không báo bằng cơn đau mà bằng tiếng ù, và những lần ù cộng dồn qua năm tháng. Bài dưới so các loại nút tai, chỉ cách đeo đúng, cách chọn mức giảm sao cho không mất cảm giác nhịp, và khi nào cần đi khám.
Vì sao tai tay trống “thiệt” nhất ban nhạc
Hãy ngồi vào sau một bộ trống mộc và gõ một cú trống snare mạnh. Tiếng nổ “chát” ấy phát ra cách tai bạn chưa tới một mét. Cymbal crash thì ở ngay ngang vai. Người đứng xem cách năm mét đã thấy to; người ngồi giữa bộ trống nghe to hơn nhiều lần. Trong ban nhạc, tay ghita có thể vặn nhỏ ampli, ca sĩ có thể lùi khỏi loa, còn tay trống thì không lùi khỏi chính nhạc cụ của mình được.
Tai tiếp nhận âm thanh nhờ những tế bào lông rất nhỏ ở tai trong. Âm thanh quá to, kéo dài làm chúng mệt; sau buổi tập ta thấy ù, nghe như bị bịt lại. Thường tai hồi lại sau một đêm nghỉ. Nhưng các chuyên gia thính học cảnh báo rằng tổn thương do tiếng ồn có thể tích luỹ âm thầm qua nhiều năm, và khi đã giảm thính lực theo kiểu này thì khó hồi phục.
Điều đáng sợ là nó không đau. Tiếng trống to làm ta hào hứng chứ không làm ta nhăn mặt. Đó là lý do người chơi trống lâu năm thường nói câu giống nhau: ước gì mình đeo nút tai từ buổi tập đầu tiên.
So sánh các loại bảo vệ tai
Không có loại “tốt nhất” cho mọi người, chỉ có loại hợp với việc bạn đang làm.
| Loại | Nghe ra sao | Hợp với |
|---|---|---|
| Nút bọt xốp dùng một lần | Giảm mạnh, tiếng cao bị cắt nhiều, nghe hơi bí | Bắt đầu tập, dự phòng trong túi, tập một mình |
| Nút tai nhạc công (nhựa mềm, nhiều tầng, dùng lại được) | Giảm khá đều cả trầm lẫn cao, nhịp vẫn rõ | Tập ban nhạc, biểu diễn, người tập đều đặn |
| Nút tai đúc theo khuôn tai | Giảm đều, vừa khít, đeo lâu ít mỏi | Người chơi chuyên nghiệp, cần làm tại cơ sở thính học |
| Chụp tai che kín tai | Giảm mạnh, dễ đeo tháo | Trẻ em, người không quen nhét tai, ngồi gần trống lớn |
| Bông gòn, giấy vo | Gần như không giảm được bao nhiêu | Không nên dùng thay nút tai |
Trên bao bì nút tai thường có ghi chỉ số giảm âm. Với người chơi trống, giảm vừa đủ thường dễ chịu hơn giảm tối đa: tai được bảo vệ mà vẫn nghe được tiếng trống của mình rõ ràng.
Đeo nút tai bọt xốp đúng cách
Rất nhiều người kêu nút tai “không có tác dụng” chỉ vì đeo hờ ở cửa tai. Cách đeo đúng:
- Rửa tay sạch. Dùng ngón tay vo nút bọt thành một que nhỏ, chặt, không có nếp gấp.
- Tay bên kia vòng qua sau đầu, kéo nhẹ vành tai lên trên và ra sau để ống tai thẳng ra.
- Đưa nút vào ống tai, đẩy tới khi phần lớn nút nằm bên trong.
- Lấy ngón tay giữ nhẹ khoảng hai mươi tới ba mươi giây để nút nở ra, bít kín ống tai.
- Thử nói một câu: giọng bạn nghe ồm ồm như nói trong chum là đã kín. Nghe tiếng ngoài vẫn trong veo là chưa kín, tháo ra làm lại.
- Khi tháo, xoay nhẹ và kéo chậm ra, không giật mạnh.
Nút bọt xốp dùng vài lần rồi thay; nút bẩn, xẹp, cứng thì bỏ. Nút nhựa dùng lại thì rửa bằng nước ấm với xà phòng nhẹ, để khô, cất trong hộp. Không dùng chung nút tai với người khác. Tai đang đau, chảy dịch thì đừng nhét gì vào, hãy đi khám.
“Đeo vào nghe trống không ra trống”: chỉnh lại cảm giác nhịp
Phàn nàn phổ biến nhất của người mới đeo nút tai là tiếng trống nghe xa, mất “lửa”, và tự nhiên đánh mạnh tay hơn để bù. Đây là phản xạ dễ hiểu nhưng nên sửa sớm: đánh mạnh hơn chỉ làm mỏi cổ tay, mà âm thanh lọt qua nút tai vẫn to như thường.
Hãy hình dung buổi tập thứ ba với nút tai mới. Tay trống trẻ đếm vào bài, cảm thấy tiếng snare nhỏ đi một nửa, liền nện mạnh hơn. Đến đoạn điệp khúc thì vai đã căng cứng. Người anh trong ban nhạc gõ nhẹ vào vai: “Đánh như hôm không đeo ấy, tai chỉ cần vài buổi để quen thôi.”
Lời khuyên đó đúng. Thường sau vài buổi, não quen với âm sắc mới và bạn lại nghe rõ từng chỗ nhấn. Muốn nhanh quen hơn: tập với máy đếm nhịp có tiếng đủ rõ; để ý vào cảm giác dùi nảy lên khỏi mặt trống thay vì chỉ nghe âm thanh; chọn nút giảm đều thay cho nút bọt nếu bạn tập thường xuyên. Một số người chơi đặt tai nghe theo dõi có cách âm để nghe máy đếm nhịp và nhạc nền ở âm lượng nhỏ — nếu dùng cách này, đừng vặn to tai nghe để át tiếng trống, vì như vậy là đổi tiếng ồn này lấy tiếng ồn khác.
Hiểu lầm → điều đúng
Những câu hay nghe trong phòng tập:
| Hiểu lầm | Điều đúng |
|---|---|
| Tai mình quen tiếng trống rồi, không cần đeo. | “Quen” thường là đã bắt đầu nghe kém đi một chút. Tai không chai lì ra như da tay. |
| Chỉ cần đeo khi biểu diễn. | Thời gian tập nhiều hơn biểu diễn rất nhiều. Đeo cả khi tập mới thực sự bảo vệ tai. |
| Trống điện tử thì không cần bảo vệ tai. | Trống điện tử nghe qua tai nghe hoặc loa, vẫn có thể to. Chỉnh âm lượng nhỏ là cách bảo vệ. |
| Đeo nút tai lâu sẽ làm tai yếu đi. | Nút tai chỉ giảm âm lượng tới tai. Tai không bị “lười” vì được bảo vệ. |
| Ù tai sau buổi tập là chuyện bình thường, kệ nó. | Ù là tín hiệu tai đã quá tải. Cho tai nghỉ, và lần sau đeo bảo vệ kỹ hơn. |
Nếu bạn dạy trống cho trẻ, hãy cho trẻ dùng chụp tai cỡ trẻ em ngay từ đầu, và người lớn cũng đeo để làm gương. Thói quen này dễ hình thành ở tuổi nhỏ hơn ở tuổi lớn.
Âm lượng và thời gian: hai thứ cộng dồn
Tai không chỉ quan tâm tiếng to bao nhiêu mà còn quan tâm bạn nghe nó bao lâu. Một tiếng chát ngắn khác hẳn hai giờ liền ngồi giữa tiếng cymbal. Nhiều hướng dẫn an toàn lao động về tiếng ồn dùng cách nghĩ rất dễ nhớ: tiếng ồn càng to, thời gian nghe an toàn càng rút ngắn nhanh — chỉ cần to thêm một nấc nhỏ là thời gian cho phép đã giảm đi đáng kể.
Áp vào phòng tập, điều đó có nghĩa là hai buổi tập ba mươi phút có nghỉ ở giữa thường nhẹ nhàng cho tai hơn một buổi một tiếng liền mạch, và một buổi đánh vừa tay nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với một buổi nện hết sức. Đeo nút tai là kéo âm lượng xuống, nghỉ giữa giờ là cắt bớt thời gian; làm cả hai thì tai được bảo vệ hai lớp.
Một cách tự kiểm đơn giản mà không cần máy đo: nếu bạn phải hét lên mới nói được với người đứng cách một sải tay, chỗ đó đang ồn đủ để cần bảo vệ tai. Sau buổi tập, nếu tiếng xe ngoài đường nghe nhỏ và đục hơn lúc đến, tai bạn vừa làm việc quá sức. Lần sau bớt thời gian, bớt lực tay, hoặc đeo bảo vệ kỹ hơn.
Thói quen trong phòng tập để tai đỡ vất vả
Nút tai là lớp bảo vệ cuối cùng. Trước đó, có những việc đơn giản làm cả phòng bớt ồn:
- Đặt cymbal cao vừa phải và hơi xa tai, không nghiêng sát mặt.
- Giảm tiếng vang của trống snare bằng miếng giảm âm hoặc khăn mỏng đặt một góc mặt trống khi tập bài.
- Phòng tập nhỏ thì treo rèm dày, trải thảm để tiếng không dội qua dội lại.
- Tập kỹ thuật tay trên gối tập, chỉ ngồi vào trống mộc khi cần ghép cả bộ.
- Dùng chổi quét hoặc dùi bó que khi tập bài nhẹ, tiếng nhỏ hơn dùi gỗ nhiều.
- Cứ khoảng mỗi giờ nghỉ năm tới mười phút ở chỗ yên tĩnh, tháo nút tai cho ống tai thông thoáng.
Những thói quen này cũng làm hàng xóm dễ chịu hơn. Phòng tập bớt ồn là lợi cho cả tai mình lẫn tai người ở bên kia bức tường.
Khi nào cần gặp bác sĩ tai mũi họng
Nút tai là để phòng. Còn khi tai đã có dấu hiệu bất thường, việc kiểm tra thuộc về người có chuyên môn. Những trường hợp nên đi khám tai mũi họng: ù tai kéo dài sang hôm sau hoặc lặp lại sau nhiều buổi tập; cảm giác nghe kém hẳn ở một bên tai; tiếng nói của người khác nghe như bị méo, đặc biệt trong chỗ ồn; đau tai, chảy dịch, chóng mặt.
Bác sĩ có thể đo thính lực để biết tai bạn đang ở mức nào. Với người chơi nhạc thường xuyên, đo thính lực định kỳ còn là cách so sánh qua năm tháng, phát hiện sớm nếu tai đang xuống dốc. Đây là việc nên làm chứ không phải việc “chỉ khi có bệnh”.
Đừng tự chẩn đoán qua mạng, đừng tự nhỏ thuốc vào tai, và đừng dùng tăm bông ngoáy sâu vì nghĩ “ráy tai làm ù”. Trong lúc chờ khám, cho tai nghỉ: tránh chỗ ồn, tạm ngưng tập trống mộc, nghe nhạc ở âm lượng nhỏ. Cây dùi có thể chờ được vài hôm; đôi tai thì chỉ có một đôi.
Câu hỏi thường gặp
Người mới tập trống có cần nút tai không?
Cần, nhất là khi tập trên bộ trống mộc hoặc trong phòng nhỏ có cymbal. Người mới thường tập lâu và đánh mạnh tay vì chưa kiểm soát lực, nên tai càng mệt. Bắt đầu bằng nút bọt xốp là đủ, sau này tập đều thì nâng lên loại nút tai cho nhạc công.
Đeo nút tai có làm khó giữ nhịp không?
Vài buổi đầu bạn sẽ thấy tiếng trống xa và nhỏ hơn, dễ đánh mạnh tay để bù. Sau một thời gian ngắn, tai và não quen với âm sắc mới. Tập với máy đếm nhịp có tiếng rõ và chọn loại nút giảm đều sẽ giúp quen nhanh hơn.
Nút tai bọt xốp dùng được bao lâu?
Loại này làm ra để dùng một hoặc vài lần. Khi nút bẩn, xẹp, không nở lại được hoặc cứng đi thì nên bỏ và thay đôi mới. Để trong túi lâu ngày cũng dễ bám bụi, nên cất vào hộp nhỏ sạch và rửa tay trước khi đeo.
Trẻ em học trống nên dùng loại bảo vệ tai nào?
Chụp tai cỡ trẻ em thường dễ dùng nhất vì trẻ đeo tháo tự nhiên, vừa vặn, ít khó chịu như nhét tai. Người lớn nên kiểm tra chụp tai ôm kín tai, đặt âm lượng tập vừa phải và cho trẻ nghỉ giữa giờ, không để trẻ ngồi sát cymbal lâu.
Có nên dùng bông gòn thay nút tai không?
Không nên. Bông gòn hay giấy vo gần như không giảm được bao nhiêu tiếng ồn, lại dễ để sót sợi trong tai. Nút bọt xốp dễ tìm mua, dễ dùng và bảo vệ tốt hơn nhiều. Dù dùng loại gì, tai đang đau hoặc chảy dịch thì không nên nhét vật gì vào.
Ù tai sau khi tập trống bao lâu thì phải đi khám?
Nếu sau một đêm nghỉ mà tai vẫn còn ù, hoặc lần tập nào cũng ù, hoặc thấy nghe kém một bên, chóng mặt, đau tai, hãy đi khám tai mũi họng. Bác sĩ có thể đo thính lực và hướng dẫn cách bảo vệ phù hợp, đừng tự chẩn đoán hay chờ tai tự khỏi.