Khác nhau gốc rễ nằm ở chỗ tiếng sinh ra từ đâu. Trống mộc kêu bằng chính mặt trống và lá đồng rung lên trong không khí — gõ là cả phòng nghe. Trống điện tử thì bạn gõ lên những tấm đệm có cảm biến, cảm biến báo về một hộp điều khiển, hộp phát ra tiếng trống đã ghi sẵn qua tai nghe hoặc loa. Một bên như hát giữa sân, một bên như hát vào micro rồi nghe lại bằng tai nghe.
Với người mới, câu hỏi thường gặp không phải là "cái nào hay hơn" mà là "cái nào hợp với nhà mình, tai mình và hàng xóm mình". Bài này so hai loại theo những thứ bạn sẽ thật sự gặp mỗi ngày: cảm giác dưới dùi, độ ồn, chỗ đặt, việc học — rồi đưa ra vài câu hỏi giúp bạn tự chọn, không nói tới tên hãng hay giá tiền.
So sánh nhanh hai loại
Bảng dưới so ở mức chung. Trong mỗi loại có rất nhiều mức khác nhau, nên đây là hướng để nghĩ chứ không phải phán quyết:
| Tiêu chí | Trống mộc | Trống điện tử |
|---|---|---|
| Tiếng sinh ra từ | Mặt trống, tang trống, lá cymbal rung thật | Hộp điều khiển phát tiếng mẫu đã ghi |
| Độ ồn trong phòng | Rất to, cần nút tai | Tiếng gõ "tạch tạch" nhỏ, tiếng nhạc trong tai nghe |
| Ồn với tầng dưới | Rất rõ, cả qua không khí lẫn qua sàn | Vẫn có tiếng dậm của bàn đạp truyền qua sàn |
| Cảm giác gõ | Dùi nảy tự nhiên, tiếng đổi theo từng chỗ chạm | Gần giống ở mặt lưới; cymbal cao su khác khá xa |
| Chỗ đặt | Chiếm diện tích, cần phòng riêng | Gọn hơn, gấp lại được ở nhiều loại |
| Hỗ trợ tập | Cần máy đếm nhịp riêng | Thường có sẵn máy đếm nhịp, bài tập, ghi âm |
| Chăm sóc | Căng chỉnh mặt trống, giữ khỏi ẩm | Giữ dây cắm, hộp điều khiển khỏi ẩm và bụi |
Nhìn bảng, bạn sẽ thấy trống điện tử thắng ở chỗ "sống chung" với gia đình và hàng xóm, còn trống mộc thắng ở chỗ "cảm" được nhạc cụ thật. Đó cũng là hai trục để bạn cân nhắc.
Bên trong một bộ trống điện tử có gì
Một bộ trống điện tử thường gồm khung giá, các tấm đệm thay cho trống, các đệm cao su hình tròn thay cho cymbal, một bàn đạp thay trống bass, một bàn đạp hi-hat hoặc cảm biến hi-hat, và một hộp điều khiển nhỏ có núm vặn — trái tim của cả bộ. Dây cắm nối mỗi đệm về hộp.
Mỗi đệm có cảm biến bên dưới. Khi dùi gõ xuống, cảm biến đo lực và gửi tín hiệu về hộp. Hộp chọn tiếng tương ứng — mạnh thì tiếng to và sáng, nhẹ thì nhỏ và tối — rồi phát ra. Toàn bộ chuyện này diễn ra nhanh đến mức tai người hầu như không thấy độ trễ.
Đệm có hai loại chính. Đệm cao su cứng, nảy mạnh, tiếng gõ "tạch" rõ hơn. Đệm mặt lưới là một tấm lưới vải căng như mặt trống, căng chùng chỉnh được, cảm giác dưới dùi gần trống thật hơn và tiếng gõ trực tiếp nhỏ hơn. Nhiều người chơi lâu năm cho rằng mặt lưới ở snare là phần đáng có nhất của một bộ trống điện tử.
Còn trống mộc thì đơn giản đến bất ngờ: tang gỗ, hai mặt trống, các vấu và ốc căng mặt, chân đế, lá đồng. Không dây, không điện. Tiếng của nó là tiếng của vật liệu và cách bạn gõ.
Cảm giác dưới dùi: chỗ khác biệt lớn nhất
Độ nảy. Mặt trống mộc nảy theo độ căng, mỗi trống mỗi khác. Đệm cao su nảy đều và hơi "bật" hơn; mặt lưới gần trống mộc hơn nhưng vẫn mềm hơn một chút. Người tập lâu trên trống điện tử khi chuyển sang trống mộc thường thấy hai tay phải làm việc nhiều hơn để dùi bật lên.
Tiếng đổi theo chỗ chạm. Trên snare mộc, gõ giữa khác gõ mép, gõ vành khác gõ mặt. Đệm điện tử loại cơ bản chỉ phân biệt vài vùng, loại cao hơn phân biệt nhiều hơn. Những sắc thái rất nhỏ, như tiếng gõ lướt nhẹ, thường khó ra trên đệm điện tử.
Cymbal. Đây là chỗ khác xa nhất. Lá đồng thật lắc lư, ngân, bóp tắt được; đệm cymbal cao su thường đứng yên hơn, có loại bóp tắt được bằng cảm biến ở mép. Tiếng crash bằng tai nghe nghe "sạch" nhưng thiếu cái rung toả ra quanh người.
Âm lượng thật của chính mình. Trên trống mộc, gõ mạnh là to, gõ nhẹ là nhỏ, bạn học kiểm soát lực bằng tai. Trên trống điện tử, núm âm lượng có thể che mất việc bạn gõ quá mạnh. Mẹo: thỉnh thoảng tháo tai nghe, nghe xem tiếng gõ trực tiếp của mình có đều không.
Kỹ năng nền vẫn như nhau. Cách cầm dùi, tư thế, phối hợp tay chân, giữ nhịp đều — tất cả chuyển được qua lại giữa hai loại. Người học trên trống điện tử vẫn chơi được trống mộc sau một thời gian làm quen, và ngược lại.
Tiếng ồn và hàng xóm: điều hay bị hiểu sai
Hiểu lầm phổ biến nhất: "mua trống điện tử là tập thoải mái, hàng xóm không nghe gì". Điều đúng: tiếng nhạc thì đúng là chỉ bạn nghe trong tai nghe, nhưng tiếng dùi gõ vào đệm, nhất là đệm cao su, vẫn nghe được trong phòng. Và tiếng bàn đạp trống bass dậm xuống sàn sẽ truyền qua kết cấu nhà xuống tầng dưới thành những tiếng "thịch thịch" đều đặn — loại tiếng làm người dưới nhà khó chịu nhất vì không có giai điệu, chỉ có nhịp.
Vài cách thường dùng để giảm: kê cả bộ trống lên một tấm thảm dày hoặc một bục kê có lớp đệm; chọn bàn đạp và đệm trống bass loại êm; tập kiểu đạp nhẹ, gót xuống. Tham khảo thêm cách giảm tiếng ồn khi tập ở nhà trong mục tự làm và chăm sóc nhạc cụ gõ.
Quan trọng hơn mọi thiết bị: chọn giờ tập hợp lý, tránh giờ nghỉ trưa và tối muộn, tuân theo giờ yên tĩnh của toà nhà, và chủ động nói chuyện với hàng xóm tầng dưới, hỏi họ nghe thấy gì và giờ nào phiền nhất. Một lời hỏi han trước thường gỡ được chuyện mà cả tấm thảm dày cũng không gỡ được.
Với trống mộc, ở căn hộ chung cư thông thường gần như không thể tập thoải mái mà không làm phiền người khác. Nhiều người chọn cách tập trống mộc ở phòng thuê theo giờ, còn ở nhà dùng gối tập hoặc trống điện tử.
Một buổi tối trong căn hộ: tai nghe và chiếc thảm
Cậu con trai lớp tám vừa có bộ trống điện tử, đeo tai nghe, đánh say sưa trong phòng khách. Mẹ ngồi đọc sách bên cạnh chỉ nghe tiếng "tạch tạch" lách cách như ai gõ phím. Mười phút sau, chuông cửa reo: bác tầng dưới lên hỏi nhỏ nhẹ có phải nhà mình đang đóng gì không. Tối hôm đó cả nhà trải thêm tấm thảm xốp hai lớp, dời giờ tập lên đầu giờ chiều, và hẹn với bác dưới nhà nếu còn nghe thì cứ nhắn.
Câu chuyện này lặp lại ở nhiều nhà. Nó không có nghĩa trống điện tử vô dụng ở chung cư — nó vẫn yên tĩnh hơn trống mộc rất nhiều. Nó chỉ nhắc rằng tiếng ồn có hai đường: đường không khí và đường kết cấu. Tai nghe chặn được đường thứ nhất, không chặn được đường thứ hai.
Một điều đáng mừng: khi đã biết, giải pháp thường đơn giản và không tốn kém. Thảm dày, đạp nhẹ chân, giờ giấc hợp lý và một mối quan hệ hàng xóm tử tế đủ cho phần lớn gia đình.
Câu hỏi để tự chọn bộ đầu tiên
Thay vì hỏi "nên mua loại nào", hãy trả lời từng câu dưới đây. Câu trả lời của bạn sẽ nghiêng về một phía:
| Nếu bạn… | Nghiêng về |
|---|---|
| Sống ở chung cư, nhà sát vách, có trẻ nhỏ ngủ trưa | Trống điện tử, kèm thảm dày và giờ tập hợp lý |
| Có phòng riêng xa hàng xóm, nhà riêng có tường dày | Trống mộc, cân nhắc thêm cách âm cho phòng |
| Chủ yếu muốn tập ở nhà, chơi theo nhạc qua tai nghe | Trống điện tử |
| Muốn chơi cùng ban nhạc mộc, cần cảm giác lá đồng thật | Trống mộc, hoặc tập ở nhà trên điện tử và thuê phòng tập mộc |
| Chưa chắc mình sẽ theo lâu | Bắt đầu với gối tập và dùi, thuê phòng tập vài tháng trước |
| Phòng nhỏ, cần dọn đi được | Trống điện tử loại gấp gọn |
Một lời khuyên chung hay được người dạy trống nhắc: dù chọn loại nào, ưu tiên snare đệm mặt lưới nếu là điện tử, và một cái ghế vặn được độ cao. Hai thứ đó ảnh hưởng tới cảm giác và tư thế mỗi ngày.
Và đừng quên: bộ trống chỉ là phương tiện. Người tập đều mười lăm phút mỗi ngày trên một gối tập thường tiến bộ hơn người có bộ trống đầy đủ mà một tuần mới ngồi vào một lần.
Tai nghe cũng cần giữ tai
Trống điện tử không làm phòng ồn, nhưng tai nghe lại đặt tiếng trống ngay sát màng nhĩ. Bẫy hay gặp: tiếng gõ trực tiếp "tạch tạch" lọt vào tai, người chơi vặn tai nghe to lên để át, rồi cứ thế tăng dần trong suốt buổi. Sau một tiếng, tai đã chịu mức âm lượng không kém trống mộc là bao.
Thói quen tốt: đặt âm lượng ở mức vừa đủ nghe rõ tiếng snare ngay đầu buổi, và không tăng thêm. Dùng tai nghe chụp kín tai giúp chặn tiếng gõ trực tiếp, nhờ đó không cần vặn to. Nghỉ tai vài phút sau mỗi nửa giờ. Nếu thấy ù tai hoặc tiếng rít sau buổi tập, giảm âm lượng hẳn; ù kéo dài thì đi khám tai mũi họng.
Với trống mộc, nút tai bảo vệ thính giác là bắt buộc từ buổi đầu. Với trẻ em tập trống, người lớn nên tự đặt và kiểm tra mức âm lượng tai nghe, vì trẻ thường thích vặn thật to.
Câu hỏi thường gặp
Trống điện tử có ồn không?
Tiếng nhạc của trống điện tử chỉ phát qua tai nghe nên phòng khá yên, nhưng tiếng dùi gõ vào đệm vẫn nghe được, và tiếng bàn đạp trống bass truyền qua sàn xuống tầng dưới. Kê thảm dày, đạp nhẹ, tập đúng giờ và nói chuyện với hàng xóm giúp giảm phiền đáng kể.
Học trên trống điện tử rồi chuyển sang trống mộc có khó không?
Có một giai đoạn làm quen, chủ yếu ở độ nảy của mặt trống, cảm giác cymbal thật và việc tự kiểm soát âm lượng bằng lực tay. Nhưng các kỹ năng nền như cầm dùi, tư thế, phối hợp tay chân và giữ nhịp đều chuyển được, nên thường chỉ cần vài buổi để quen.
Đệm mặt lưới và đệm cao su khác nhau thế nào?
Đệm mặt lưới là tấm lưới vải căng như mặt trống, cảm giác gõ gần trống thật hơn và tiếng gõ trực tiếp nhỏ hơn. Đệm cao su cứng, nảy mạnh và gõ nghe tạch rõ hơn. Nhiều người khuyên ít nhất snare nên là đệm mặt lưới.
Có thể tập trống mộc ở chung cư không?
Rất khó tập thoải mái mà không làm phiền người khác, vì trống mộc rất to và tiếng truyền qua cả không khí lẫn sàn. Nhiều người chọn tập trống mộc ở phòng thuê theo giờ, còn ở nhà dùng gối tập hoặc trống điện tử, luôn theo giờ yên tĩnh của toà nhà.
Trẻ con nên học trống điện tử hay trống mộc?
Tuỳ chỗ ở và điều kiện gia đình. Trống điện tử giúp trẻ tập ở nhà mà không quá ồn, nhưng người lớn cần kiểm soát âm lượng tai nghe. Trống mộc cho cảm giác nhạc cụ thật, cần nút tai cho trẻ và giờ tập hợp lý. Quan trọng nhất là trẻ thấy vui khi chơi.
Tập trống điện tử bằng tai nghe có hại tai không?
Có thể, nếu vặn quá to trong thời gian dài. Hãy đặt âm lượng vừa đủ nghe rõ ngay từ đầu và không tăng thêm, dùng tai nghe chụp kín để khỏi phải vặn to, nghỉ tai giữa buổi. Ù tai kéo dài sau khi tập thì nên đi khám tai mũi họng.