Nhịp rock cơ bản là ba lớp chồng lên nhau: tay phải gõ hi-hat đều tám tiếng trong một ô nhịp, chân phải đạp trống bass ở phách MỘT và BA, tay trái đập snare ở phách hai và bốn. Nghe lên nó thành "thùm – chíp – CHÁT – chíp – thùm – chíp – CHÁT – chíp", cái khung mà bạn đã nghe ở hàng nghìn bài hát mà có khi không để ý.
Đây là điệu đầu tiên gần như mọi người học trống đều phải qua, vì học được nó là chơi được một phần rất lớn nhạc pop, rock, nhạc trẻ. Bài này chia điệu thành từng lớp, mỗi lớp có bảng ô để đọc trên điện thoại, rồi ghép dần lại, kèm ba biến thể để bạn không chán.
Đếm trước khi gõ: một ô nhịp có tám ô nhỏ
Nhạc rock phần lớn đi nhịp bốn: mỗi ô nhịp có bốn phách, đếm "MỘT, hai, BA, bốn". Giữa hai phách chèn thêm chữ "và" để chia đôi, thành tám ô nhỏ: "MỘT và hai và BA và bốn và". Mỗi ô nhỏ là một tiếng hi-hat. Người chơi trống gọi đó là nốt móc đơn, nhưng bạn chỉ cần nhớ: tám tiếng đều nhau trong một vòng đếm.
Chữ in hoa ở MỘT và BA là hai phách mạnh của nhịp bốn. Nhưng điều thú vị của nhạc rock là tiếng snare to nhất lại rơi vào hai và bốn — hai phách nhẹ. Người ta gọi đó là "phách sau". Chính sự lệch này làm người nghe muốn gật đầu: chân bạn nhịp ở MỘT, đầu bạn gật ở hai.
Trước khi đụng vào trống, đếm to tám chữ đó ba bốn vòng, vỗ tay theo mỗi chữ. Tốc độ chậm như người đi bộ thong thả. Đếm thành tiếng nghe có vẻ trẻ con, nhưng người chơi lâu năm vẫn làm vậy khi học một điệu mới, vì miệng đếm giữ cho tay chân không trôi.
Thử nhận ra cái khung này ngay trong đầu: nhẩm một bài hát nhạc trẻ quen, vỗ tay vào đúng chỗ mà bạn thấy muốn vỗ nhất. Rất có thể tay bạn rơi vào hai và bốn — đó chính là chỗ snare đang chờ. Nếu tay bạn rơi vào MỘT và BA, không sao cả, đó là chỗ của trống bass; bài luyện này giúp bạn nghe ra cả hai.
Bước một: chỉ hi-hat
Tay phải gõ lên hi-hat đang khép (chân trái đạp giữ). Mỗi ô có X là một tiếng gõ. Gõ nhẹ, đều, lực như nhau:
| Đếm | MỘT | và | hai | và | BA | và | bốn | và |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hi-hat | X | X | X | X | X | X | X | X |
Tập riêng hi-hat khoảng hai phút, cho tới khi tay chạy đều mà miệng vẫn đếm được. Nếu tiếng hi-hat to nhỏ lung tung, giảm lực xuống: gõ nhẹ dễ đều hơn gõ mạnh. Thử nhấn hơi mạnh ở bốn chữ số và nhẹ ở bốn chữ "và" — nhịp sẽ có hơi thở hơn.
Gõ hi-hat khép bằng phần đầu dùi lên mặt lá trên cho tiếng "chíp" gọn. Muốn dày hơn, xoay dùi gõ phần thân vào mép lá, tiếng thành "chách" mạnh hơn — kiểu này hay dùng ở đoạn điệp khúc. Chân trái nhấn giữ bàn đạp vừa đủ để hai lá khép kín, không cần đè hết sức. Nếu nghe tiếng lá rè rè lẫn vào, tức là chân đang nhấn chưa đủ, hai lá còn hở.
Bước hai: thêm trống bass
Giữ hi-hat như cũ, thêm chân phải đạp trống bass đúng lúc tay gõ ở MỘT và BA. Hai tiếng đó phải rơi cùng một lúc, như hai người bước cùng chân:
| Đếm | MỘT | và | hai | và | BA | và | bốn | và |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hi-hat | X | X | X | X | X | X | X | X |
| Bass | X | – | – | – | X | – | – | – |
Lỗi hay gặp ở bước này: chân kéo tay theo, hi-hat bị gõ mạnh lên đúng lúc đạp bass. Cố giữ tay đều như chưa có chân. Nếu chưa ngồi bộ trống thật, gõ tay lên đùi phải và dậm gót phải xuống sàn cũng tập được.
Mẹo nghe: ở hai cột MỘT và BA, bạn chỉ được nghe thấy một tiếng gộp, giống một tiếng "thùm-chíp" đặc. Nếu nghe ra hai tiếng rời nhau "thùm... chíp", chân hoặc tay đang sớm hơn. Ghi âm bằng điện thoại để kiểm, vì lúc đang chơi tai ta rất dễ bỏ qua lệch nhỏ.
Bước ba: thêm snare, đủ điệu
Giờ tay trái chen vào ở hai và bốn. Đây là lúc nhịp "sống" lên. Đọc bảng theo cột: cột nào có hai, ba chữ X là những tiếng gõ cùng lúc.
| Đếm | MỘT | và | hai | và | BA | và | bốn | và |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hi-hat | X | X | X | X | X | X | X | X |
| Snare | – | – | X | – | – | – | X | – |
| Bass | X | – | – | – | X | – | – | – |
Nói thành lời cho dễ nhớ: "thùm-chíp, chíp, CHÁT-chíp, chíp, thùm-chíp, chíp, CHÁT-chíp, chíp". Ở chữ hai và bốn, tay phải và tay trái gõ cùng lúc, hai dùi không được đụng nhau: tay phải bắt chéo phía trên tay trái để gõ hi-hat, tay trái ở dưới gõ snare.
Tốc độ khởi đầu nên rất chậm, khoảng sáu mươi đến bảy mươi nhịp một phút trên máy đếm nhịp. Chơi đều bốn ô liên tục mà không vấp thì mới tăng thêm vài nhịp.
Một buổi tối trong ga-ra: lần đầu điệu "chạy"
Ba người bạn tập nhạc trong ga-ra nhà một cậu trong nhóm. Cậu ngồi trống cứ đến chữ "hai" là khựng, chân phải đạp theo tay trái. Anh chơi bass bảo cậu bỏ snare, chỉ giữ hi-hat với trống bass. Năm phút sau mới cho thêm snare, và chỉ đếm to "hai", "bốn" mỗi lần tay trái xuống. Đến vòng thứ mười, cậu quên đếm — mà điệu vẫn chạy. Cả ba nhìn nhau cười, đèn vàng trong ga-ra như sáng hơn.
Đó là khoảnh khắc "tự động hoá": não bộ đã chuyển điệu nhịp từ chỗ phải nghĩ sang chỗ tự chạy. Bạn không thể ép khoảnh khắc này đến nhanh, nhưng có thể dọn đường cho nó bằng cách tách lớp và đi chậm. Người vội ghép ngay cả ba lớp ở tốc độ bài hát thường mất lâu hơn người chịu khó đi từng lớp.
Khi điệu đã tự chạy, thử nghe một bài nhạc rock quen ở âm lượng vừa phải, chơi theo trên gối tập hoặc trên đùi. Bạn sẽ thấy rất nhiều bài chỉ dùng đúng cái khung này từ đầu đến cuối, chỉ thêm thắt ở chỗ chuyển đoạn.
Điều thú vị là chính sự đơn giản đó làm điệu rock khó chơi hay. Ai cũng gõ được ba lớp này sau vài buổi, nhưng giữ nó đều suốt bốn phút, tiếng snare lần nào cũng bằng lần nào, hi-hat không nhanh dần ở điệp khúc, thì người chơi lâu năm vẫn phải luyện. Người nghe không gọi tên được, nhưng họ cảm được ngay khi nhịp đều hay chao.
Ba biến thể chỉ đổi chân phải
Giữ nguyên hi-hat và snare, chỉ đổi chỗ đạp bass. Mỗi kiểu cho một cảm giác khác. Cột "Bass đạp ở" ghi đúng chữ đếm:
| Biến thể | Bass đạp ở | Cảm giác |
|---|---|---|
| Cơ bản | MỘT, BA | Vững, thẳng, như bước đi đều |
| Thêm "và" của BA | MỘT, BA, và (sau BA) | Hơi đẩy tới, như bước hụt nửa nhịp rồi bắt lại |
| Thêm "và" của hai | MỘT, và (sau hai), BA | Nảy hơn, đậm chất nhạc pop rock |
| Bốn phách đều | MỘT, hai, BA, bốn | Dồn dập, kiểu nhạc nhảy |
Với biến thể có "và", nhớ rằng ở ô đó tay phải vẫn gõ hi-hat, nên chân phải và tay phải đi cùng nhau, còn tay trái nghỉ. Tập từng biến thể riêng, rồi chơi bốn ô kiểu cơ bản xen bốn ô kiểu biến thể cho quen chuyển.
Một cách học biến thể nhanh: đọc to riêng hàng bass trước, "thùm, nghỉ, nghỉ, nghỉ, thùm, thùm, nghỉ, nghỉ", vừa đọc vừa dậm chân, chưa gõ tay. Khi chân đã thuộc, mới đặt tay vào. Biến thể nào làm bạn khựng lâu thì đó là biến thể đáng tập nhất.
Lỗi hay gặp khi ghép ba lớp
Khi nghe lại bản ghi âm của chính mình, đối chiếu với bảng này để tìm đúng chỗ cần sửa:
| Nghe thấy | Nguyên nhân thường gặp | Cách tập lại |
|---|---|---|
| Nhịp nhanh dần lúc nào không biết | Hào hứng, tay tự đẩy nhanh | Chơi cùng máy đếm nhịp, đếm to |
| Snare to nhỏ mỗi lần một khác | Tay trái nhấc dùi cao thấp khác nhau | Tập riêng tay trái ở hai và bốn, nhấc cùng độ cao |
| Hi-hat bị "nuốt" ở chỗ có snare | Tay phải chùn lại khi tay trái gõ | Tập hi-hat cùng snare, bỏ bass, cho tới khi đều |
| Bass trễ hơn hi-hat | Chân phản ứng chậm hơn tay | Đếm to và dậm chân trước, tay sau |
| Cả điệu nghe cứng đơ | Mọi tiếng hi-hat mạnh bằng nhau | Nhấn nhẹ ở chữ số, lướt ở chữ "và" |
Chọn một lỗi rõ nhất và tập sửa riêng nó trong cả buổi. Lỗi nhanh dần là lỗi phổ biến nhất ở người mới, và cũng là lỗi mà ban nhạc khó chịu nhất, vì cả nhóm phải chạy theo người giữ nhịp.
Khi đã sửa được, chú ý tới cảm giác "ngồi trong nhịp": bạn không còn đuổi theo máy đếm nhịp mà như đang đi cùng nó. Đó là dấu hiệu điệu đã thật sự là của bạn.
Nghỉ đúng lúc, giữ tai và giữ hàng xóm
Điệu rock nghĩa là snare đập mạnh liên tục và hi-hat chạy suốt — đây là kiểu chơi làm tai mệt nhất. Đeo nút tai bảo vệ thính giác, tập từng quãng mười lăm hai mươi phút rồi nghỉ vài phút. Đừng chỉnh loa nhạc nền to lên để át tiếng trống; vặn to cả hai là tai bạn chịu gấp đôi.
Tay mỏi thì dừng, xoay cổ tay, rồi tập tiếp chậm hơn. Đau nhói hay đau kéo dài sang hôm sau là dấu hiệu nên nghỉ vài ngày, đau mãi không hết thì đi khám bác sĩ.
Nếu tập ở nhà trên trống điện tử, nhớ rằng tiếng chân đạp bass vẫn truyền qua sàn xuống tầng dưới. Kê bộ trống trên tấm thảm dày, tránh giờ nghỉ trưa và tối muộn, và nói trước với hàng xóm khoảng giờ bạn hay tập. Một lời chào hỏi trước thường giữ được hoà khí lâu hơn mọi tấm cách âm.
Câu hỏi thường gặp
Nhịp rock cơ bản gồm những gì?
Nhịp rock cơ bản gồm ba lớp: hi-hat gõ đều tám tiếng trong một ô nhịp bốn phách, trống bass đạp ở phách một và ba, trống snare đập ở phách hai và bốn. Ba lớp này chồng lên nhau tạo ra cái khung quen thuộc của nhiều bài pop và rock.
Vì sao snare lại đánh vào phách hai và bốn?
Phách một và ba là phách mạnh của nhịp bốn, nên trống bass giữ ở đó để làm nền. Đặt snare vào phách hai và bốn tạo ra sự đối đáp, gọi là phách sau, khiến người nghe muốn gật đầu và vỗ tay theo. Đây là đặc trưng của rất nhiều dòng nhạc hiện đại.
Người mới nên tập nhịp rock ở tốc độ nào?
Bắt đầu rất chậm, khoảng sáu mươi đến bảy mươi nhịp một phút trên máy đếm nhịp. Chỉ tăng thêm vài nhịp khi đã chơi đều bốn ô liên tục mà không vấp. Đi chậm mà đều luôn đưa bạn tới tốc độ bài hát nhanh hơn là cố đánh nhanh ngay.
Tay chân cứ bị dính nhau khi đánh trống thì làm sao?
Tách từng lớp ra tập riêng: hi-hat trước, rồi thêm trống bass, rồi mới thêm snare. Đếm to thành tiếng từng ô nhỏ. Đi thật chậm. Tình trạng tay chân dính nhau rất phổ biến ở người mới và thường bớt dần sau vài buổi tập đều đặn.
Có thể tập nhịp rock khi chưa có bộ trống không?
Có thể. Tay phải gõ đều lên đùi phải hoặc mép bàn làm hi-hat, tay trái vỗ lên đùi trái làm snare ở phách hai và bốn, gót chân phải dậm xuống sàn ở phách một và ba làm trống bass. Cách này luyện phối hợp tay chân rất tốt.
Khi hai tay cùng gõ một lúc thì tay nào ở trên?
Với người thuận tay phải chơi bộ trống thông thường, tay phải bắt chéo phía trên để gõ hi-hat bên trái, tay trái ở dưới gõ snare. Hai dùi cần một khoảng cách nhỏ để không chạm nhau. Có người chọn cách mở tay không bắt chéo, cũng không sai.