ManhLiet.comMạnh Liệt
Nhịp điệu căn bản

Cách nghe ra bài hát nhịp hai, nhịp ba hay nhịp bốn mà không cần đọc nốt

Không cần biết đọc nốt vẫn đoán được bài hát đi nhịp hai, ba hay bốn: tìm phách, tìm chỗ nhấn, đếm thử từng kiểu. Bốn bước làm theo với bài hát quen.

Two friends sitting on a riverside bench at sunset, one swaying while the other counts on her fingers as music plays from a small speaker, golden backlight, wide shot

Muốn biết một bài hát đi nhịp hai, nhịp ba hay nhịp bốn, bạn chỉ cần nghe ra phách mạnh lặp lại sau mấy phách. Nếu cứ hai tiếng đập lại có một tiếng nặng — "MỘT hai, MỘT hai" như bước hành quân — đó là nhịp hai. Ba tiếng một vòng — "MỘT hai ba, MỘT hai ba" như vòng xoay điệu valse — là nhịp ba. Bốn tiếng một vòng là nhịp bốn, kiểu phổ biến nhất trong nhạc trẻ hiện nay.

Trên giấy nhạc, các kiểu này được ghi bằng số chỉ nhịp như 2/4, 3/4, 4/4. Nhưng bài này không dạy đọc số ấy — nó dạy cách dùng tai và cơ thể để đoán, như cách người chơi trống nghe một bài lạ rồi vào gõ theo. Phần thực hành dùng những bài hát hầu như ai cũng thuộc, kèm bảng đếm để bạn so lại.

Nhịp là cách các phách tự gom thành nhóm

Hãy nghĩ về tiếng tàu hoả chạy. Các tiếng bánh xe qua khớp ray đều nhau, nhưng tai người nghe cứ tự gom chúng lại thành từng cụm: "cạch-cạch, cạch-cạch". Âm nhạc cũng vậy: các phách đều nhau, nhưng một số phách được nhấn mạnh hơn, khiến tai tự chia dòng phách thành từng nhóm bằng nhau. Mỗi nhóm như thế gọi là một ô nhịp.

Phách đầu của mỗi nhóm thường mạnh nhất, gọi là phách mạnh. Số phách trong một nhóm quyết định tên gọi: hai phách là nhịp hai, ba phách là nhịp ba, bốn phách là nhịp bốn. Có những kiểu khác như nhịp sáu hay các nhóm lẻ, nhưng ba kiểu này chiếm phần lớn các bài hát bạn nghe hằng ngày.

Chuyện nhóm phách không phải do ai đặt ra tuỳ tiện. Nó đến từ cách con người vận động: bước chân hai nhịp trái – phải, vòng xoay ba nhịp khi khiêu vũ, câu hát bốn nhịp vừa một hơi thở. Vì vậy nhịp hai hay gắn với hành khúc và bài đi đều, nhịp ba gắn với điệu xoay tròn, nhịp bốn gắn với hầu hết nhạc phổ thông.

Ba kiểu nhịp đếm thành tiếng

Chữ in hoa là phách mạnh. Ở cột "Vỗ phách mạnh", mỗi ký hiệu là một phách: X là vỗ tay, – là im. Đọc to cột "Đếm" trong lúc vỗ theo cột ấy.

KiểuĐếmVỗ phách mạnhCảm giác
Nhịp haiMỘT hai · MỘT haiX – · X –trái – phải, bước đều
Nhịp baMỘT hai ba · MỘT hai baX – – · X – –xoay tròn, đu đưa
Nhịp bốnMỘT hai ba bốn · MỘT hai ba bốnX – – – · X – – –vững, đầy đặn, dễ hát

Dấu chấm giữa ngăn cách hai ô nhịp. Trong nhịp bốn, phách ba thường cũng hơi nhấn, nhẹ hơn phách một, nên có người đếm "MỘT hai Ba bốn". Đây cũng là lý do một bài nhịp bốn đôi khi nghe gần giống nhịp hai chậm: tai gom phách một và ba thành hai tiếng nặng. Đừng lo khi phân vân giữa hai kiểu này, ngay cả người chơi nhạc đôi khi cũng tranh luận.

Làm thử: bốn bước đoán nhịp một bài hát lạ

Bật một bài hát, tốt nhất là bài có tiếng trống hoặc đàn đệm rõ. Ngồi, hai tay đặt trên đùi.

  1. Tìm phách. Gật đầu theo bài, rồi vỗ nhẹ lên đùi đều đặn, đừng theo lời hát.
  2. Tìm tiếng nặng. Lắng nghe xem tiếng nào trong các tiếng vỗ trùng với một tiếng trống trầm, một hợp âm đàn đổi, hoặc chữ đầu câu hát. Đó thường là phách mạnh.
  3. Đếm thử từng kiểu. Bắt đầu đếm "MỘT" đúng ở tiếng nặng. Đếm "MỘT hai ba" và xem tiếng nặng kế tiếp có rơi đúng vào "MỘT" không. Nếu không, thử "MỘT hai ba bốn". Nếu vẫn lệch, thử "MỘT hai".
  4. Kiểm bằng cả câu hát. Đếm suốt một câu hát. Kiểu nhịp đúng là kiểu mà chữ đầu mỗi câu và các chỗ đổi hợp âm cứ rơi vào "MỘT". Kiểu sai sẽ trôi dần: lúc trúng "MỘT", lúc lọt sang "hai" hay "ba".

Thử với bài hát mừng sinh nhật quen thuộc: bạn sẽ thấy nó là nhịp ba, câu hát mở bằng hai tiếng ngắn đi trước phách mạnh, rồi mới tới chữ được nhấn. Thử với "Kìa con bướm vàng": đếm bốn rất trơn. Thử với một bài hành khúc của đội, nhóm: đếm hai khớp với bước chân. Cùng một phương pháp, ba kết quả khác nhau.

Một buổi chiều bên sông và chiếc loa nhỏ

Hai người bạn ngồi trên ghế đá ven sông, loa nhỏ phát một bài nhạc nhẹ. Cô bạn đang học đàn đếm trên đầu ngón tay: "một, hai, ba, bốn…" rồi nhíu mày. "Không khớp." Anh bạn chẳng biết nhạc lý, chỉ thấy người mình đang đu đưa sang trái, sang phải, sang… Anh nói: "Nghe như đang xoay vòng ấy." Cô thử đếm lại: "MỘT hai ba, MỘT hai ba". Khớp. Bài ấy là một điệu valse.

Cảnh này nhắc một điều quan trọng: cơ thể thường biết trước cái đầu. Nếu thấy mình muốn đu đưa xoay vòng, khả năng cao là nhịp ba. Nếu muốn bước đều trái phải, khả năng cao là nhịp hai hoặc nhịp bốn. Nếu muốn gật đầu dứt khoát theo từng cụm bốn, đó là nhịp bốn.

Người chơi trống dùng chính cảm giác cơ thể này khi phải vào gõ một bài chưa từng nghe. Họ để thân người bắt nhịp trước, tay theo sau, rồi mới gọi tên kiểu nhịp nếu cần.

Hiểu lầm hay gặp khi đoán nhịp

Đếm theo số chữ trong câu hát. Câu "xoè đôi cánh" có ba chữ, nhưng bài vẫn là nhịp bốn: chữ "cánh" ngân hai phách. Đếm chữ là đếm nhịp điệu của lời, không phải đếm phách.

Nghĩ bài buồn thì nhịp ba, bài vui thì nhịp bốn. Tâm trạng do tempo, giai điệu, hoà âm quyết định nhiều hơn. Có rất nhiều bài nhịp ba vui nhộn và nhịp bốn buồn da diết.

Bắt đầu đếm "một" từ chữ đầu tiên của bài. Nhiều bài có vài chữ hát trước phách mạnh, gọi là phần đi trước hay "nốt lấy đà". Bắt đầu đếm từ đó sẽ lệch suốt bài. Hãy bắt "một" ở chữ được nhấn.

Nhịp hai và nhịp bốn khác nhau rõ ràng. Nhiều khi chỉ khác nhau ở cách tai gom phách. Hành khúc nhanh hay được viết nhịp hai; bài pop vừa phải hay viết nhịp bốn. Phân vân giữa hai kiểu là bình thường.

Khi bài hát có đoạn dạo đầu, đoạn chuyển

Một cái bẫy khi đoán nhịp là đoạn dạo đầu. Nhiều bài mở bằng tiếng đàn tự do, chưa có trống, phách lơ lửng. Đừng vội đếm ở đây. Hãy chờ tiếng trống hoặc tiếng đàn đệm đều đặn vào rồi mới tìm phách. Nếu bài mở bằng một tiếng trống đơn rồi cả ban nhạc vào, tiếng trống đơn ấy rất hay là phách cuối của ô nhịp đi trước — một tiếng "lấy đà".

Cái bẫy thứ hai là đoạn chuyển giữa bài, khi ban nhạc dừng lại một chút hoặc chỉ còn tiếng hát. Phách vẫn chạy ngầm trong khoảng lặng ấy. Hãy tiếp tục đếm thầm "MỘT hai ba bốn" trong lúc im; khi nhạc vào lại, xem bạn có trúng "MỘT" không. Đây là bài kiểm tra rất tốt cho cảm nhịp của chính mình.

Cái bẫy thứ ba là những bài có nhiều tiếng gõ dồn dập, như nhạc nhảy nhanh. Tay dễ bị kéo theo các tiếng nhỏ và vỗ quá nhanh. Lúc ấy hãy hạ xuống, chỉ vỗ cùng tiếng trầm nhất. Tiếng trầm thường chậm hơn, rõ hơn, và gần với phách mạnh hơn.

Mười phút luyện tai mỗi ngày với danh sách nghe

Bạn không cần biết tên kiểu nhịp của từng bài trước. Cứ chọn bài theo nhóm dưới đây, đoán, rồi tự kiểm bằng cách đếm suốt một câu hát dài.

  • Hai bài hát thiếu nhi quen thuộc: thường nhịp hai hoặc nhịp bốn, phách rõ, lời ngắn.
  • Một bản nhạc khiêu vũ điệu valse: nhịp ba điển hình, rất hợp để luyện cảm giác xoay vòng.
  • Một bài hành khúc hoặc bài hát tập thể: đếm hai theo bước chân.
  • Một bài nhạc trẻ có tiếng trống rõ: nhịp bốn, nghe tiếng snare ở phách hai và bốn.
  • Một bài hát ru hoặc bài hát chậm không có trống: khó nhất, phách co giãn, cứ đung đưa trước rồi mới đếm.

Không cần đúng hết. Mục tiêu là tập thói quen tìm phách mạnh mỗi khi nghe nhạc. Sau vài tuần, việc đoán nhịp sẽ tự diễn ra trong lúc bạn rửa bát hay đi xe, không cần cố.

Vì sao biết kiểu nhịp lại có ích khi chơi trống

Với người gõ trống, biết bài đi nhịp mấy là biết nên đặt tiếng trầm ở đâu. Trong nhịp bốn phổ thông, trống bass trầm hay rơi vào phách một và ba, trống snare đanh rơi vào phách hai và bốn. Trong nhịp ba, tiếng trầm thường chỉ rơi vào phách đầu, hai phách sau là tiếng nhẹ — "THÙM chát chát". Gõ mẫu nhịp bốn vào bài nhịp ba thì cứ mỗi vòng lại lệch đi một phách, nghe như người bước hụt chân.

Với người hát hoặc chơi đàn, biết kiểu nhịp giúp vào đúng chỗ sau đoạn dạo đầu, và giúp nhận ra khi mình đã lỡ một phách. Với người chỉ thích nghe nhạc, đây là một lớp thú vị: bạn bắt đầu nghe ra "khung" của từng bài và thấy vì sao có bài muốn nhảy, có bài muốn xoay.

Khi tập đếm theo nhạc qua tai nghe, giữ âm lượng ở mức thoải mái. Đếm thành tiếng không cần nhạc to; ngược lại, nhạc nhỏ một chút buộc tai chú ý hơn và giữ đôi tai khoẻ cho những buổi tập dài sau này.

Câu hỏi thường gặp

Nhịp 4/4 và nhịp bốn có phải là một không?

Trong cách nói thường ngày thì gần như là một. Con số 4/4 trên giấy nhạc nghĩa là mỗi ô có bốn phách và mỗi phách tính bằng một nốt đen. Người không đọc nốt chỉ cần nhớ: bốn phách một vòng, phách đầu mạnh nhất.

Làm sao phân biệt nhịp ba với nhịp sáu?

Nhịp ba có ba phách đều mỗi vòng, nghe xoay tròn. Nhịp sáu tám thường được cảm thành hai cụm lớn, mỗi cụm chia ba tiếng nhỏ, nghe đung đưa như võng. Nếu thấy mình muốn lắc hai nhịp chậm thay vì xoay ba nhịp, đó có thể là nhịp sáu.

Đoán sai kiểu nhịp thì có sao không?

Khi chỉ nghe nhạc thì không sao. Khi chơi cùng người khác, đoán sai sẽ khiến bạn vào sai chỗ hoặc nhấn sai phách, nghe lệch. Kiểm bằng cách đếm suốt một câu hát dài; kiểu sai sẽ lộ ra vì chữ đầu câu không còn rơi vào "một".

Có bài hát nào đổi kiểu nhịp giữa chừng không?

Có, một số bài đổi từ nhịp bốn sang nhịp ba ở đoạn chuyển, hoặc chèn một ô nhịp ngắn hơn. Với bài phổ thông, chuyện này không nhiều. Khi gặp, bạn sẽ thấy cách đếm đang trơn bỗng trượt, đó là dấu hiệu để đếm lại từ phách mạnh mới.

Trẻ nhỏ có tự cảm được nhịp ba, nhịp bốn không?

Trẻ thường cảm qua vận động: đu đưa với bài nhịp ba, dậm chân với bài nhịp hai hay bốn. Không cần giải thích khái niệm. Người lớn chỉ cần cùng trẻ vận động theo nhạc, giữ âm lượng vừa phải và để niềm vui dẫn đường thay vì sửa đúng sai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138