Một đội trống mới hiếm khi hỏng vì thiếu sức. Nó hỏng vì mỗi người một tốc độ: người hăng gõ nhanh dần, người rụt rè trễ nửa nhịp, và sau mười giây cả nhóm nghe như mưa đá trên mái tôn. Bí quyết của đội trống không nằm ở cánh tay khoẻ mà ở ba thứ: chia bè rõ ràng, đếm vào giống nhau, và mọi người cùng nhìn một người.
Phần dưới đây dành cho ai đang dựng một đội trống từ con số không: đội trống công ty, nhóm bạn, câu lạc bộ khu phố hay đội trống thiếu nhi có người lớn dẫn. Không cần ai biết đọc nốt. Chỉ cần đếm được đến bốn và chịu nghe người bên cạnh.
Chia bè: ba lớp nhịp chồng lên nhau
Cách dễ nhất cho người mới là chia đội làm ba bè, mỗi bè một nhịp thật đơn giản. Ghép lại sẽ thành một tiết tấu nghe "dày" hơn hẳn mà không ai phải chơi khó. Đếm "MỘT và hai và BA và bốn và", X là gõ, – là nghỉ.
| Đếm | MỘT | và | hai | và | BA | và | bốn | và |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bè nền (trống to) | X | – | – | – | X | – | – | – |
| Bè giữa (trống vừa) | – | – | X | – | – | – | X | – |
| Bè điểm (trống nhỏ) | X | X | X | X | X | X | X | X |
Bè nền chỉ gõ hai tiếng mỗi vòng, đúng vào phách mạnh, nghe như nhịp tim. Bè giữa đáp lại vào phách hai và bốn. Bè điểm gõ đều mọi chữ đếm, giống tiếng mưa giữ cho dòng chảy không đứt. Ghép ba bè lại: "ÙM tắc tùng tắc ÙM tắc tùng tắc".
Người khoẻ tay, giữ nhịp tốt nhất nên ở bè điểm, vì bè này gõ nhiều nhất và lộ ngay khi trôi tốc độ. Người còn ngại nên vào bè nền: ít tiếng, nhưng mỗi tiếng rất quan trọng, rơi đúng phách là cả đội vững.
Đếm vào: bốn tiếng quyết định cả bài
Phần lớn đội mới vỡ nhịp ngay trong hai giây đầu, vì không ai biết bắt đầu lúc nào. Đếm vào giải quyết chuyện đó:
- Trưởng nhóm giơ tay, chờ cả đội im lặng và nhìn lên.
- Trưởng nhóm đếm to, rõ, đúng tốc độ sẽ chơi: "Một, hai, ba, bốn". Có thể gõ dùi vào nhau theo từng tiếng đếm.
- Ngay sau tiếng "bốn", không nghỉ thêm, cả đội vào ở MỘT của vòng mới.
- Trong lúc tập, có thể đếm vào hai vòng: vòng đầu chỉ đếm, vòng sau đếm kèm gõ khẽ để ai cũng bắt được tốc độ.
- Kết bài cũng cần quy ước: ví dụ trưởng nhóm giơ nắm tay ở đầu vòng cuối, cả đội gõ chung một tiếng ở MỘT của vòng sau rồi dừng hẳn.
Lỗi hay gặp nhất là trưởng nhóm đếm vào chậm nhưng cả đội lại chơi nhanh, vì hồi hộp. Cách sửa: tập riêng phần đếm vào và vòng đầu tiên, lặp lại chục lần cho đến khi tốc độ vòng đầu bằng đúng tốc độ đếm. Nghe thì nhàm, nhưng đây là năm phút đáng giá nhất của buổi tập.
Hiệu tay: nói chuyện khi trống đang ầm ầm
Bàn tay giơ cao, xoè ngón. Chuẩn bị: mọi người nhìn lên, sẵn sàng đổi đoạn.
Bàn tay hạ thấp, lòng bàn tay úp xuống. Gõ nhỏ lại. Hạ càng thấp, gõ càng nhỏ. Đây là hiệu tay đội mới cần nhất, vì người mới hay chỉ biết gõ một mức to.
Bàn tay ngửa, nâng dần lên. Gõ to dần. Dùng cho đoạn cao trào.
Ngón tay chỉ vào một bè. Chỉ bè đó gõ, các bè khác nghỉ. Cách này giúp từng bè nghe rõ phần của mình.
Nắm tay giơ lên. Vòng sau là vòng kết, gõ chung một tiếng rồi dừng.
Vì sao phải dùng tay. Khi hơn chục chiếc trống cùng gõ, không ai nghe được tiếng nói. Một bộ hiệu tay ít ỏi, thống nhất từ buổi đầu, giúp trưởng nhóm điều khiển cả đội như điều khiển một chiếc trống. Đừng đặt quá nhiều hiệu; năm sáu cái là đủ cho đội mới.
Buổi tập đầu tiên của một đội khu phố
Tối thứ Bảy, mười mấy người trong khu phố kê ghế thành hình vòng cung trong nhà văn hoá. Có cô giáo về hưu, có anh thợ sửa xe, có hai đứa trẻ đi cùng bố. Người dẫn chưa phát dùi vội. Cả nhóm vỗ tay theo tiếng đếm của chị ấy trong năm phút, rồi chia ba bè, mỗi bè vỗ một kiểu. Đến lúc cầm dùi, ai cũng đã biết mình gõ vào chữ đếm nào. Cuối buổi, khi ba bè ghép vào nhau được trọn tám vòng không ai trôi, cả phòng tự vỗ tay cho nhau.
Kinh nghiệm từ những buổi như thế khá giống nhau: vỗ tay trước, cầm dùi sau. Vỗ tay giúp mọi người nghe nhau rõ vì không có tiếng trống át đi. Khi nhịp đã nằm trong người, chuyển sang trống chỉ là đổi dụng cụ.
Thứ hai là sắp chỗ ngồi. Xếp vòng cung để ai cũng thấy trưởng nhóm và thấy nhau. Xếp hàng ngang dài thì người ở hai đầu nghe trễ người ở đầu kia, và đội tự lệch mà không hiểu tại sao.
Đội trống có trẻ em: niềm vui đi trước
Đội trống thiếu nhi, đội trống trường hay nhóm có cả bố mẹ và con cần thêm vài điều:
- Trẻ em luôn có người lớn đi cùng trong buổi tập.
- Cho trẻ dùng trống nhỏ, dùi nhẹ, gõ ở mức vừa phải. Chụp tai giảm âm là thứ nên có khi đứng giữa nhiều trống.
- Không chấm điểm, không xếp ai giỏi ai kém, không bắt trẻ gõ một mình trước nhóm nếu trẻ chưa muốn.
- Buổi tập ngắn, khoảng hai mươi đến ba mươi phút với trẻ nhỏ, xen phần vỗ tay, hát đếm để đỡ mỏi tay.
- Khen cả nhóm khi gõ cùng nhau được trọn bài, vì cái hay của đội trống chính là gõ chung.
Trẻ thích đội trống vì cảm giác "mình là một phần của tiếng to lớn này". Giữ được cảm giác ấy quan trọng hơn nhiều so với chuyện bé gõ đúng từng ô hay chưa. Kỹ thuật sẽ đến sau, khi bé còn muốn quay lại buổi tập tuần tới.
Tai, cổ tay và chỗ tập
Nhiều trống cùng gõ trong phòng kín rất to. Âm thanh dội qua tường, sàn, cộng dồn từ hàng chục mặt trống. Mỗi người nên có nút tai bảo vệ, loại dành cho nhạc công giảm tiếng mà vẫn nghe rõ nhịp. Tai ù sau buổi tập là dấu hiệu nên giảm âm lượng hoặc rút ngắn buổi; ù kéo dài nhiều ngày thì đi khám tai mũi họng.
Khởi động trước khi gõ. Xoay cổ tay, vai, duỗi các ngón tay vài phút. Nghỉ ngắn sau mỗi hai mươi phút. Đau cổ tay kéo dài thì dừng và gặp bác sĩ, đừng tập cố.
Chọn chỗ tập và giờ tập hợp lý. Phòng sinh hoạt chung, sân rộng xa nhà dân, hoặc giờ ban ngày đã thống nhất với ban quản lý. Lúc tập kỹ thuật có thể gõ lên lốp xe cũ, gối tập hoặc thùng giấy dày để giảm tiếng, chỉ dùng trống thật khi ráp bài.
Khi đội bị lệch: nghe ra và sửa ngay trong buổi tập
Lệch nhịp trong đội trống có mấy kiểu, mỗi kiểu nghe một khác. Biết gọi tên giúp trưởng nhóm sửa nhanh thay vì chỉ nói chung chung "gõ cho đều vào".
Kiểu thứ nhất: cả đội nhanh dần. Nghe như bài hát đang bị tua nhanh. Thường do bè điểm hăng quá kéo cả nhóm theo. Cách sửa: dừng, cho riêng bè nền gõ bốn vòng, rồi bè giữa vào, rồi mới đến bè điểm. Bè điểm phải nghe bè nền chứ không phải ngược lại.
Kiểu thứ hai: một nhóm nhỏ trễ nửa nhịp. Nghe như có tiếng vọng đuổi theo. Thường do những người đứng xa trưởng nhóm hoặc không nhìn thấy hiệu tay. Cách sửa: đổi chỗ đứng, kéo nhóm đó vào gần, hoặc cho cả đội quay mặt về một hướng.
Kiểu thứ ba: tiếng "dày đặc", không nghe ra bè nào. Ai cũng gõ quá to nên các bè nuốt nhau. Cách sửa: hạ tay ra hiệu nhỏ lại, nhắc bè điểm gõ nhẹ hơn bè nền. Một đội nghe hay là đội có tầng có lớp, không phải đội ai cũng gõ hết sức.
Một mẹo đơn giản cho người mới: thỉnh thoảng gõ thật nhỏ đến mức nghe rõ được người bên cạnh. Nếu bạn không nghe được ai ngoài chính mình, gần như chắc chắn bạn đang gõ to hơn cần thiết.
Khung một buổi tập sáu mươi phút
Gợi ý chia thời gian cho một buổi tập của đội mới. Thời lượng từng phần có thể co giãn tuỳ nhóm:
| Phút | Làm gì | Mục đích |
|---|---|---|
| 0 – 5 | Khởi động cổ tay, vai, ngón tay; đeo nút tai | Tránh mỏi, giữ tai |
| 5 – 15 | Vỗ tay theo tiếng đếm, chia ba bè vỗ chồng lên nhau | Đưa nhịp vào người trước khi cầm dùi |
| 15 – 30 | Từng bè gõ riêng, rồi ghép dần hai bè, ba bè | Nghe rõ phần của mình và phần người khác |
| 30 – 35 | Nghỉ, uống nước, thả lỏng tay | Cổ tay và tai được nghỉ |
| 35 – 50 | Tập đếm vào, đổi đoạn theo hiệu tay, kết bài | Đội vào và ra cùng lúc |
| 50 – 60 | Chơi trọn bài một hai lần, nói nhanh điều làm tốt và điều cần tập tiếp | Kết buổi bằng cảm giác cả nhóm làm được |
Để ý rằng thời gian gõ trống thật chỉ khoảng một nửa buổi. Nửa còn lại dành cho vỗ tay, nghe, nghỉ. Đội nào bỏ qua phần vỗ tay để "gõ cho đã" thường tốn nhiều buổi hơn mới gõ đều được.
Câu hỏi thường gặp
Đội trống cho người mới cần tối thiểu bao nhiêu người?
Không có con số bắt buộc. Ba người đã đủ để chia ba bè nền, giữa và điểm. Đội đông hơn thì chia thêm người vào mỗi bè, cố gắng giữ bè điểm và bè nền có người giữ nhịp chắc tay nhất.
Người không biết nhạc có tham gia đội trống được không?
Được. Phần lớn đội trống người mới học bằng đếm thành tiếng, vỗ tay và bắt chước trưởng nhóm, không cần đọc nốt. Điều cần nhất là đếm đều được đến bốn, chịu nghe người bên cạnh và nhìn hiệu tay của trưởng nhóm.
Vì sao cả đội cứ gõ nhanh dần lên?
Khi hào hứng hoặc hồi hộp, người ta có xu hướng gõ sớm hơn một chút, cả đội kéo nhau nhanh dần. Cách sửa là tập chậm, để bè nền giữ phách và mọi người nghe theo bè nền, đồng thời trưởng nhóm ra hiệu khi thấy tốc độ trôi.
Đội trống thiếu nhi nên tập mỗi buổi bao lâu?
Với trẻ nhỏ, khoảng hai mươi đến ba mươi phút là vừa, xen giữa gõ trống với vỗ tay và hát đếm. Có người lớn đi cùng, dùng trống nhỏ, dùi nhẹ, chụp tai giảm âm và không chấm điểm hay so trẻ này với trẻ khác.
Có cần mua trống thật ngay từ buổi đầu không?
Không cần. Nhiều đội bắt đầu bằng vỗ tay, gõ thùng nhựa, thùng giấy dày hoặc lốp xe cũ để luyện chia bè và đếm vào. Khi cả nhóm đã gõ đều vài bài, lúc đó mới cân nhắc trống thật phù hợp với chỗ tập.
Làm sao để đội trống tập mà không làm phiền hàng xóm?
Chọn phòng sinh hoạt chung hoặc nơi xa nhà dân, thống nhất giờ tập với ban quản lý, tập kỹ thuật trên dụng cụ ít ồn và chỉ ráp trống thật trong khung giờ đã báo. Nên trao đổi thẳng với những nhà gần nhất thay vì tìm cách né quy định.