ManhLiet.comMạnh Liệt
Trống trong lễ hội và đời sống

Trống đua thuyền: người giữ nhịp cho cả đoàn chèo và vì sao nhịp dồn về đích

Trên chiếc thuyền đua, người gõ trống là trái tim nhịp: mỗi tiếng trống là một nhát chèo. Vì sao chèo đều quan trọng hơn chèo mạnh và nhịp thay đổi theo từng chặng.

A long wooden racing boat gliding across a calm river at sunrise, a drummer at the bow seen from behind beating a barrel drum, rows of paddlers in life vests stroking together

Trên chiếc thuyền đua, người gõ trống là trái tim nhịp của cả đoàn: mỗi tiếng trống là một nhát chèo. Hai chục mái chèo xuống nước cùng một lúc thì thuyền lao đi như mũi tên; chỉ cần vài mái lệch nửa nhịp là thuyền chòng chành, nước bắn tung, sức của cả đoàn bị chia nhỏ. Vì vậy trên nhiều chiếc thuyền đua, người ngồi đầu mũi gõ trống quan trọng không kém người khoẻ nhất đội.

Bài này nhìn đua thuyền bằng tai người chơi nhịp: tiếng trống trên thuyền làm những việc gì, nhịp thay đổi thế nào từ lúc xuất phát tới khi về đích, vì sao chèo đều lại hơn chèo mạnh, và vài bài làm thử để bạn cảm được sức của một nhịp chung, ngay cả khi không có sông.

Vì sao trên thuyền cần một người gõ nhịp

Ngồi trên thuyền đua, người chèo gần như không nhìn thấy gì ngoài lưng người phía trước và mặt nước bên cạnh. Tiếng nước, tiếng hò reo hai bên bờ át hết lời nói. Trong hoàn cảnh ấy, tai là giác quan đáng tin nhất, và một tiếng trống đều là thứ dễ bám nhất.

Nếu mỗi người tự chèo theo sức mình, người khoẻ chèo nhanh, người yếu chèo chậm, mái chèo va nhau, thuyền lắc sang hai bên. Năng lượng của cả đội bị tiêu vào việc chống lại nhau. Khi cả đoàn chèo theo một nhịp, mọi mái chèo cùng đẩy nước một lúc, thuyền được đẩy thẳng về phía trước bằng tổng sức của tất cả.

Không phải nơi nào cũng dùng trống. Tuỳ vùng, tuỳ loại thuyền, người giữ nhịp có thể dùng trống, chiêng, mõ, kẻng, còi hoặc chỉ tiếng hô. Nhưng nguyên tắc chung giống nhau: có một tiếng làm chuẩn, và cả đoàn bám vào tiếng ấy. Ở những nơi có trống, người gõ thường ngồi ở mũi thuyền, quay mặt về phía đoàn chèo, để vừa nghe được vừa nhìn thấy mọi người.

Ba chặng, ba nhịp

Một cuộc đua thường có những chặng với nhịp khác nhau. Bảng dưới đây là cách hình dung chung, không phải nhịp chuẩn của một hội đua cụ thể nào.

ChặngNhịp trống nghe ra saoĐoàn chèo làm gì
Xuất phátVài tiếng rất dày, mạnh, rồi chuyển dần sang đềuNhững nhát chèo ngắn, nhanh để thuyền vượt khỏi trạng thái đứng yên
Giữa đườngĐều, chắc, như nhịp tim lúc chạy bềnNhát chèo dài, đều, giữ sức, giữ hàng
Về đíchDồn dần lên, nhanh và mạnh hơnTăng tốc độ chèo, dồn hết sức còn lại
Sau vạch đíchThưa dần rồi dừng, có khi một hồi mừngThả lỏng, chèo nhẹ cho thuyền chậm lại

Điểm cần để ý là chặng giữa. Người xem thường chỉ nhớ lúc xuất phát và lúc về đích, nhưng chặng giữa mới quyết định. Người gõ trống giỏi giữ được nhịp đều ở chặng này, không để đoàn chèo bị kích động bởi thuyền bên cạnh mà tăng tốc quá sớm, hết sức trước khi tới đích.

Đến chặng cuối, nhịp dồn lên. Đây là lúc tiếng trống không chỉ báo nhịp mà còn tiếp thêm tinh thần, giống tiếng trống giục trong các phần thi tài của hội làng.

Chèo đều hay chèo mạnh?

Đều trước, mạnh sau. Một đoàn chèo đều với sức vừa phải thường đi nhanh hơn một đoàn chèo mạnh mà lệch nhịp. Khi mọi mái chèo vào nước cùng lúc, thuyền không bị lắc và lực không bị triệt tiêu.

Lệch nửa nhịp cũng mất sức. Mái chèo xuống nước sớm hay muộn hơn người khác không chỉ đẩy ít hơn, mà còn có thể làm thuyền chậm lại vì cản nước đúng lúc người khác đang đẩy.

Nghe trống, đừng nhìn thuyền bên cạnh. Người mới hay bị cuốn theo thuyền đối thủ, chèo vội lên khi thấy họ vượt. Tai bám vào trống của đội mình giúp giữ nhịp riêng.

Người gõ trống cũng phải nghe đoàn chèo. Người gõ không gõ máy móc. Họ cảm được đoàn chèo đang mệt hay còn sức, đang khớp hay đang lệch, rồi điều chỉnh nhịp. Một người gõ giỏi là người nghe giỏi.

Làm thử: chèo thuyền trên sàn nhà

Bạn có thể cảm được vì sao nhịp chung quan trọng với vài người bạn và một chiếc chậu nhựa úp ngược làm trống:

  1. Mọi người ngồi thành một hàng dọc trên sàn, chân duỗi về phía trước, mỗi người cầm một chiếc khăn hoặc cây gậy ngắn làm mái chèo.
  2. Một người ngồi đầu hàng, quay mặt về cả nhóm, gõ chậu đều khoảng tốc độ nhịp tim lúc nghỉ.
  3. Mỗi tiếng gõ, mọi người cùng đưa "mái chèo" ra phía trước rồi kéo về, như đang đẩy nước.
  4. Sau một phút, người gõ thử gõ không đều: lúc nhanh lúc chậm. Để ý cả hàng lập tức rối, có người va tay nhau.
  5. Quay lại gõ đều, rồi dồn nhanh dần trong mười tiếng cuối. Cả nhóm tự nhiên hào hứng lên mà không cần ai hô.

Bài làm thử này cho thấy hai điều: nhịp không đều làm cả nhóm rối nhanh hơn ta nghĩ, và nhịp dồn có sức kéo cảm xúc rất mạnh. Cả hai là những gì người gõ trống thuyền đua phải xử lý trong vài phút căng thẳng trên sông.

Nếu có trẻ nhỏ tham gia, gõ nhẹ và để trẻ ngồi giữa hàng giữa người lớn, tránh va gậy.

Một buổi sáng hội đua trên sông

Mặt sông còn phẳng như gương, hai bờ đã đông người. Trên chiếc thuyền dài, hai hàng người chèo mặc áo phao ngồi im, mái chèo đặt ngang. Người gõ trống ở mũi thuyền nhìn dọc cả đoàn, rồi giơ dùi lên. Hiệu lệnh vang, tiếng trống bật ra dồn dập, mái chèo cắm xuống nước. Chỉ sau mươi nhát, tiếng trống chuyển sang đều, chắc, và thuyền bắt đầu lướt. Bên bờ, tiếng hò reo hoà vào tiếng trống, nhưng người chèo chỉ nghe một thứ: tùng, tùng, tùng, phía trước mặt.

Hội đua thuyền, đua ghe có mặt ở nhiều vùng sông nước Việt Nam, từ đồng bằng Bắc Bộ, miền Trung đến Nam Bộ, mỗi nơi một kiểu thuyền, một lệ riêng. Ở nhiều nơi, cuộc đua gắn với lễ hội của cộng đồng ven sông, là dịp cả làng cùng hướng về một chiếc thuyền của mình.

Ngoài Việt Nam, đua thuyền rồng với người gõ trống ngồi ở mũi thuyền cũng là hình ảnh quen thuộc ở nhiều nước châu Á và ngày nay được chơi như một môn thể thao ở nhiều nơi trên thế giới. Dù ở đâu, chiếc trống trên mũi thuyền vẫn làm cùng một việc: biến nhiều người thành một nhịp.

An toàn trên thuyền và cho đôi tai

Vài điều cần nhớ nếu bạn tham gia một đội chèo, kể cả chèo cho vui ở các hoạt động cộng đồng:

  • Mặc áo phao suốt thời gian ở trên thuyền, kể cả người gõ trống và người chèo bơi giỏi.
  • Khởi động vai, lưng, cổ tay trước khi chèo hoặc gõ trống. Đau kéo dài sau buổi tập thì nghỉ và gặp bác sĩ, không cố chèo tiếp.
  • Người gõ trống ngồi sát trống trong cả buổi nên cân nhắc nút tai bảo vệ, loại vẫn nghe rõ tiếng đoàn chèo.
  • Cố định trống chắc chắn trên thuyền để không trượt khi thuyền chòng chành.
  • Người xem trên bờ giữ khoảng cách với mép nước, trông chừng trẻ nhỏ, không chen lấn ở chỗ hẹp.

Chèo thuyền theo tiếng trống là một hoạt động rất hợp cho các nhóm muốn tập làm việc ăn ý, nhưng niềm vui chỉ trọn vẹn khi ai cũng an toàn trở về bờ.

Người gõ trống thuyền cần gì: tai, mắt và sức bền

Gõ trống trên thuyền đua nhìn thì đơn giản: một tiếng cho một nhát chèo. Nhưng người làm việc này phải giữ ba thứ cùng lúc. Thứ nhất là tai: nghe được tiếng mái chèo vào nước có gọn hay lộn xộn, tiếng thở của đoàn có còn đều không. Thứ hai là mắt: quay mặt về đoàn chèo nên họ thấy rõ ai đang trễ, ai đang mệt, và biết lúc nào nên giữ nhịp, lúc nào có thể dồn lên.

Thứ ba là sức bền của cổ tay và cánh tay. Người gõ trống gõ liên tục suốt cuộc đua, trên một chiếc thuyền chòng chành, không có chỗ tựa vững như trên mặt đất. Cầm dùi vừa đủ chặt, để dùi nảy tự nhiên, lực đi từ vai, là những nguyên tắc chung của mọi người chơi trống, ở đây càng cần hơn.

Người gõ trống cũng thường là người "giữ cái đầu lạnh". Khi thuyền bên cạnh vượt lên, cả đoàn muốn chèo vội, người gõ phải đủ bình tĩnh để giữ nhịp đã định nếu chưa đến lúc tăng. Đó là phẩm chất mà người giữ nhịp ở bất kỳ nhóm nào cũng cần, từ ban nhạc tới đội trống hội.

Hiểu lầm hay gặp về trống đua thuyền

Vài điều người xem hay nghĩ sai:

Hiểu lầmĐiều đúng
Trống chỉ để cổ vũ cho vui.Trống là nhịp chuẩn để cả đoàn chèo cùng lúc. Thiếu nó, đoàn chèo dễ lệch và mất sức.
Gõ càng nhanh thuyền càng nhanh.Nhịp quá nhanh làm nhát chèo ngắn, yếu và đoàn mau kiệt sức. Nhịp hợp lý là nhịp đoàn chèo giữ được trọn chặng.
Đội nào khoẻ hơn thì thắng.Sức khoẻ quan trọng, nhưng một đội chèo đều, giữ sức đúng chặng thường làm được nhiều hơn một đội khoẻ mà mỗi người một nhịp. Sự ăn ý tập qua nhiều buổi mới có.
Người gõ trống là người nhàn nhất thuyền.Người gõ phải giữ nhịp, quan sát cả đoàn và điều chỉnh liên tục, trên một chiếc thuyền chòng chành suốt cuộc đua.

Lần tới xem một hội đua, thử để mắt tới người ngồi đầu mũi thuyền. Bạn sẽ thấy cuộc đua không chỉ diễn ra ở những mái chèo, mà ở cả chiếc dùi trống trong tay họ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao người gõ trống đua thuyền ngồi ở mũi thuyền?

Ngồi ở mũi và quay mặt về phía đoàn chèo, người gõ trống vừa được cả đoàn nghe rõ vừa nhìn thấy mọi người, nhận ra ai đang lệch nhịp, ai đang mệt. Từ đó họ điều chỉnh tốc độ và độ dồn của tiếng trống cho hợp với sức của cả đội.

Không có trống thì đội chèo giữ nhịp bằng cách nào?

Tuỳ vùng và loại thuyền, người giữ nhịp có thể dùng chiêng, mõ, kẻng, còi hoặc tiếng hô. Nguyên tắc vẫn là có một âm thanh làm chuẩn và cả đoàn bám theo nó, để mọi mái chèo xuống nước cùng một lúc.

Vì sao chèo đều quan trọng hơn chèo mạnh?

Khi mọi mái chèo đẩy nước cùng lúc, lực cộng lại đẩy thuyền thẳng về phía trước. Nếu lệch nhịp, mái chèo xuống sớm hay muộn sẽ cản nước, làm thuyền lắc và mất sức. Một đội chèo đều với sức vừa phải thường đi nhanh hơn đội mạnh mà lệch.

Nhịp trống thay đổi thế nào trong một cuộc đua?

Thường có ba chặng: lúc xuất phát trống gõ dày để thuyền vượt khỏi trạng thái đứng yên, giữa đường gõ đều để giữ sức, gần đích dồn dần lên để cả đoàn tăng tốc. Cách gõ cụ thể khác nhau tuỳ đội và tuỳ hội đua.

Người mới tham gia đội chèo nên chú ý điều gì nhất?

Mặc áo phao suốt thời gian trên thuyền, khởi động kỹ vai và cổ tay, và tập trung nghe tiếng trống của đội mình thay vì nhìn thuyền bên cạnh. Chèo đúng nhịp quan trọng hơn cố chèo thật mạnh ngay từ đầu.

Đua thuyền có phải chỉ là hoạt động lễ hội không?

Ở Việt Nam, đua thuyền, đua ghe thường gắn với lễ hội của cộng đồng ven sông. Ở nhiều nơi khác trên thế giới, đua thuyền rồng với người gõ trống còn được chơi như một môn thể thao có câu lạc bộ, đội tuyển và lịch tập thường xuyên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138