Muốn gõ nhanh, phải luyện chậm. Nghe như câu nói của ông bà, nhưng trong trống nó là quy tắc thực hành: tay chỉ gõ nhanh được những gì nó đã gõ sạch ở tốc độ chậm. Gõ nhanh mà lệch thì giống như chạy xe đạp xuống dốc khi chưa biết phanh — đi rất nhanh, nhưng không đi đến đâu.
Bài này là các bước luyện cụ thể: tìm "tốc độ sạch" của mình, tăng từng nấc nhỏ trên máy đếm nhịp, bài nhảy nấc tới lui, luyện từng quãng ngắn, và những dấu hiệu cho thấy nên dừng lại trước khi tay căng hay đau. Áp dụng được cho tay đơn, tay kép, paradiddle hay bất kỳ chuỗi gõ nào bạn đang luyện.
Tốc độ sạch là gì và tìm nó thế nào
Tốc độ sạch là tốc độ cao nhất mà bạn gõ một bài liền một phút, mọi tiếng đều nhau, không vấp, không gồng, và nghe lại bản ghi âm vẫn thấy ổn. Không phải tốc độ cao nhất bạn "cố được" trong mười giây. Hai con số này thường cách nhau khá xa, và người mới hay nhầm số thứ hai là trình độ của mình.
Cách tìm: bật máy đếm nhịp ở 60. Gõ bài đang luyện một phút. Nếu ổn, tăng lên 66, gõ tiếp một phút. Cứ thế đến khi gặp tốc độ mà bạn bắt đầu thấy tay căng, tiếng lộn xộn, hoặc tâm trí phải gồng mới theo kịp. Lùi lại một nấc. Đó là tốc độ sạch của bạn hôm nay.
Ghi con số đó ra một cuốn sổ nhỏ, kèm ngày và tên bài. Tốc độ sạch có thể dao động theo ngày: hôm ngủ đủ, tay ấm thì cao hơn; hôm mệt thì thấp hơn. Chuyện đó bình thường. Điều bạn muốn thấy là xu hướng đi lên qua nhiều tuần, không phải mỗi ngày đều phải hơn hôm trước.
Một điều thú vị có thật: rất nhiều người chơi nhạc lâu năm vẫn dành phần lớn thời gian luyện ở tốc độ thấp hơn tốc độ biểu diễn. Họ không tập chậm vì chưa giỏi, mà vì tốc độ chậm là nơi lộ ra những lỗi nhỏ mà tốc độ nhanh che đi.
Thang tăng tốc từng nấc
Một thang gợi ý cho người mới. Mỗi nấc giữ ít nhất hai phút sạch, có thể nhiều ngày, rồi mới lên nấc sau. Con số là phách mỗi phút, mỗi phách hai tiếng gõ:
| Nấc | Tốc độ | Nghe như | Mục tiêu ở nấc này |
|---|---|---|---|
| 1 | 60 | Đồng hồ treo tường | Đều tuyệt đối, tay thả lỏng |
| 2 | 66 – 72 | Bước chân thong thả | Giữ đều khi thêm nhấn |
| 3 | 76 – 84 | Bước chân đi chợ | Không gồng vai |
| 4 | 88 – 96 | Bước đi vội | Tiếng tay không thuận không lép |
| 5 | 100 – 112 | Gần chạy bộ chậm | Ngón tay bắt đầu giúp cổ tay |
| 6 | 116 trở lên | Chạy bộ | Chỉ lên khi nấc 5 đã sạch nhiều ngày |
Mỗi lần tăng chỉ bốn đến sáu số. Bước nhỏ như vậy tai gần như không nhận ra khác biệt, nhưng tay thì có. Nhảy một lúc từ 70 lên 100 sẽ buộc tay đổi hẳn cách gõ, thường là đổi sang cách sai, như gồng vai hay siết dùi.
Thang này không có "nấc đích". Gõ sạch ở 90 thú vị và hữu ích hơn gõ ẩu ở 140. Phần lớn bài hát phổ thông có tốc độ vừa phải, nên độ đều quan trọng hơn tốc độ tối đa rất nhiều.
Bài nhảy nấc tới lui: lên cao một chút rồi quay về
Đây là bài luyện tăng tốc mà nhiều người chơi nhạc dùng, giúp tay nếm thử tốc độ cao mà không ở lì đó quá lâu. Một vòng mất chừng bốn phút:
- Gõ một phút ở tốc độ sạch, ví dụ 80.
- Tăng lên 88, nhanh hơn một nấc rưỡi. Gõ ba mươi giây. Thế nào cũng có chỗ chưa đều, cứ để nó vậy, chỉ cần không gồng.
- Quay về 80. Gõ một phút. Bạn sẽ thấy 80 "dễ" và thoáng hơn hẳn lúc đầu, như đi bộ sau khi vừa chạy.
- Xuống 72. Gõ một phút thật chậm, thật đều, chú ý từng tiếng.
- Nghỉ, lắc tay, uống nước. Lặp lại vòng này một hoặc hai lần nữa nếu tay vẫn thoải mái.
Mẹo của bài này nằm ở bước 3 và 4: sau khi nếm tốc độ cao, quay về chậm giúp tay nhớ cảm giác thả lỏng ở tốc độ mình kiểm soát được. Nếu chỉ lên mà không xuống, tay quen dần với cảm giác vội và căng.
Có thể áp dụng bài này cho bất kỳ chuỗi gõ nào: tay đơn, tay kép, paradiddle, hay một nhịp đệm trên bộ trống. Chỉ cần nhớ một điều: con số "nếm thử" ở bước hai không được cao quá nhiều so với tốc độ sạch. Cao hơn chừng một nấc rưỡi là vừa; cao hơn ba, bốn nấc thì tay không còn nếm thử nữa mà đang vật lộn, và cái nó học được chỉ là cách gồng.
Luyện từng quãng ngắn: gõ nhanh bốn phách, nghỉ bốn phách
Với những đoạn gõ nhanh như trống cuộn, có một cách luyện khác: gõ thật nhanh trong một quãng rất ngắn, rồi nghỉ. Ví dụ gõ tay đơn ở tốc độ cao hơn tốc độ sạch một chút trong bốn phách, nghỉ bốn phách, lại gõ bốn phách. Quãng ngắn đến mức tay chưa kịp gồng thì đã được nghỉ.
Lý do cách này hữu ích: khi gõ nhanh lâu, cái làm hỏng thường không phải tay chậm mà là tay căng dần. Quãng ngắn giữ tay trong vùng thoải mái, đồng thời cho não làm quen với cảm giác tiếng gõ dày. Sau vài ngày, kéo quãng gõ dài ra tám phách, rồi mười hai phách, quãng nghỉ giữ nguyên.
Đếm thành tiếng trong quãng nghỉ, kiểu "nghỉ – hai – ba – bốn", để vẫn giữ nhịp trong đầu. Quãng gõ tiếp theo phải rơi đúng phách MỘT, không trễ không sớm. Như vậy bài này luyện cùng lúc tốc độ và khả năng giữ nhịp khi không gõ.
Một cậu sinh viên ngồi trong phòng tập thuê theo giờ, bốn bức tường dán mút cách âm, máy đếm nhịp nhấp nháy đèn đỏ. Cậu gõ bốn phách thật dồn, rồi buông dùi lên đùi, miệng đếm "nghỉ, hai, ba, bốn". Lần đầu, quãng gõ thứ hai rơi trễ nửa phách. Lần thứ mười, nó rơi đúng. Cậu cười, lắc tay, đeo lại nút tai đã tuột một bên.
Khi nào nên dừng tăng tốc
Tiếng gõ bắt đầu nhoè. Nghe không còn rõ từng tiếng mà thành một đám. Đây là lúc tốc độ đã vượt khả năng điều khiển của tay. Lùi lại hai nấc.
Vai nhô lên, nghiến răng, nín thở. Ba dấu hiệu cơ thể đang gồng để bù cho tay. Gõ tiếp ở trạng thái đó chỉ dạy cơ thể một thói quen xấu. Dừng, thở, thả lỏng rồi quay về tốc độ thấp hơn.
Cổ tay, cẳng tay đau nhói hoặc tê. Dừng buổi tập ngay. Không có tốc độ nào đáng đổi bằng một cổ tay đau. Nếu đau kéo dài nhiều ngày, hoặc tê lan xuống các ngón, hãy gặp bác sĩ.
Tai ù sau khi tập trên trống thật. Luyện tốc độ trên snare hay trống tom thật thường kéo theo gõ to dần mà không biết. Đeo nút tai bảo vệ, và nếu sau buổi tập tai vẫn ù hoặc có tiếng rít, nghỉ hẳn; ù kéo dài thì đi khám tai mũi họng.
Đầu óc mệt. Luyện tốc độ đòi hỏi tập trung cao. Khi bắt đầu gõ sai những chỗ trước đó đã đúng, bộ não đang xin nghỉ. Mười lăm phút luyện tốc độ có chất lượng hơn một giờ luyện trong mệt mỏi.
Sổ tốc độ: thứ nhỏ nhất mà hữu ích nhất
Một cuốn sổ tay mỏng hoặc một trang ghi chú trên điện thoại. Mỗi buổi tập ghi ba thứ: tên bài, tốc độ sạch hôm đó, và một câu nhận xét ngắn kiểu "tay trái lép ở tiếng thứ tư" hay "hôm nay vai căng". Chỉ thế thôi. Mất chưa tới một phút.
Sau ba, bốn tuần, cuốn sổ cho bạn thấy điều mà trí nhớ không thấy. Có thể tốc độ sạch của tay đơn đi từ 66 lên 84, còn tay kép đứng yên ở 72 suốt hai tuần. Vậy là tay kép cần được chăm riêng. Có thể bạn nhận ra những ngày tập sau mười giờ đêm luôn kém hơn ngày tập buổi chiều. Vậy là nên đổi giờ.
Sổ tốc độ cũng chống lại một cái bẫy tâm lý phổ biến: cảm giác "mãi không tiến". Tiến bộ trong trống rất chậm và đều, nên ngày qua ngày người tập không cảm thấy gì. Lật lại trang đầu sổ, thấy con số tháng trước, bạn sẽ có bằng chứng rằng mình đang đi lên.
Đừng biến cuốn sổ thành bảng thành tích để so với người khác. Mỗi người có cổ tay, thời gian và điểm xuất phát khác nhau. Con số trong sổ chỉ để bạn so với chính mình của tuần trước.
Hiểu lầm về chuyện gõ nhanh
Ba điều phổ biến mà nhiều người mới tin:
| Hiểu lầm | Điều đúng hơn |
|---|---|
| Muốn nhanh thì phải gõ mạnh. | Gõ nhanh cần dùi thấp hơn và tay lỏng hơn. Gõ mạnh làm dùi đi xa, tốn thời gian quay lại, tức là chậm đi. |
| Ngày nào cũng phải nhanh hơn hôm qua. | Tốc độ sạch lên xuống theo ngày. Xu hướng qua nhiều tuần mới là thước đo. |
| Nhanh tức là giỏi. | Giữ nhịp đều, gõ đúng chỗ, biết to nhỏ quan trọng hơn. Người nghe nhớ một nhịp đệm vững hơn một đoạn gõ nhanh mà lệch. |
| Tập chậm là phí thời gian. | Tập chậm là nơi tay học đúng động tác. Tốc độ chỉ là động tác đúng được lặp lại gọn hơn, ngắn hơn. |
Ở chung cư, phần luyện tốc độ nên làm trên gối tập: vừa đỡ ồn, vừa nghe rõ từng tiếng gõ để phát hiện chỗ nhoè. Giờ tập nên tránh sáng sớm, giờ nghỉ trưa và đêm muộn, và nói trước với hàng xóm nếu bạn tập thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi lần nên tăng máy đếm nhịp bao nhiêu số?
Thường khoảng bốn đến sáu số mỗi lần, và chỉ tăng khi tốc độ cũ đã gõ sạch ít nhất hai phút. Bước nhỏ giúp tay thích nghi mà không phải đổi cách gõ. Nhảy nấc lớn dễ làm tay gồng và lệch.
Tốc độ sạch khác tốc độ tối đa thế nào?
Tốc độ sạch là mức cao nhất bạn gõ liền một phút mà vẫn đều, không gồng, nghe lại vẫn ổn. Tốc độ tối đa là mức bạn cố được trong vài giây. Nên luyện dựa trên tốc độ sạch, không phải tốc độ tối đa.
Vì sao gõ nhanh thì tay hay bị căng cứng?
Vì khi cố theo tốc độ cao, người ta siết dùi, nhô vai và nín thở. Tay căng thì dùi không nảy, lại càng chậm. Cách gỡ là lùi về tốc độ thấp hơn, cầm dùi lỏng, thở đều và luyện từng quãng ngắn có nghỉ.
Luyện tốc độ có cần máy đếm nhịp không?
Rất nên có. Máy đếm nhịp cho bạn con số để tăng từng nấc nhỏ và ghi lại tiến bộ. Không có máy, người mới thường nhanh dần mà không biết, rồi tưởng mình đã lên tốc độ trong khi tiếng gõ không đều.
Bao lâu thì gõ nhanh được?
Không có thời hạn chung. Nhiều người thấy tốc độ sạch tăng rõ sau vài tuần luyện đều, nhưng gõ nhanh mà vẫn sạch thường cần nhiều tháng. Đều đặn mỗi ngày và ghi lại con số giúp bạn thấy mình đang đi lên.
Đau cổ tay khi luyện tốc độ thì làm gì?
Dừng buổi tập ngay, không cố gõ tiếp. Nghỉ ngơi, lần sau khởi động kỹ hơn và lùi về tốc độ thấp. Nếu đau kéo dài nhiều ngày hoặc tê lan xuống ngón tay, nên gặp bác sĩ để được khám trực tiếp.