Paradiddle là một chuỗi tám tiếng gõ: phải – trái – phải – phải, trái – phải – trái – trái. Đọc to cái tên lên, "pa-ra-đí-đồ", bạn nghe ra luôn cách gõ: "pa-ra" là hai tiếng đổi tay, "đí-đồ" là hai tiếng cùng một tay. Nó giống như một câu nói vừa có nhịp bước đều, vừa có chỗ dừng chân đổi bước.
Điều làm paradiddle được giới trống quý là ở chỗ: sau mỗi nửa chuỗi, tay dẫn tự đổi. Nửa đầu bắt đầu bằng tay phải, nửa sau bắt đầu bằng tay trái. Luyện nó, hai tay học cách thay nhau làm "người cầm trịch" mà không cần nghĩ. Bên dưới là cách đọc, cách gõ thử, cách đặt dấu nhấn, vài biến thể và cách mang nó lên bộ trống.
Cái tên nghe vui tai và cấu tạo của nó
Paradiddle là một trong những bài luyện tay cơ bản của trống, thuộc nhóm thường được dạy sớm sau tay đơn và tay kép. Cái tên là từ tượng thanh tiếng Anh, bắt chước tiếng dùi gõ. Người Việt học trống thường giữ nguyên tên gọi này vì chưa có từ Việt nào thông dụng thay thế.
Cấu tạo của nó là ghép hai mảnh đã quen: mảnh tay đơn "phải – trái" và mảnh tay kép "phải – phải". Ghép lại thành "phải – trái – phải – phải". Vì mảnh tay kép kết thúc bằng hai tiếng cùng tay, tiếng kế tiếp buộc phải là tay kia, nên nửa sau tự động bắt đầu bằng tay trái: "trái – phải – trái – trái".
Nhờ cấu tạo này, paradiddle có tính chất rất hay: ở mỗi nửa chuỗi, tiếng đầu tiên luôn rơi vào một tay khác nhau. Nếu bạn nhấn mạnh tiếng đầu, thì tiếng nhấn sẽ luân phiên phải, trái, phải, trái. Trên bộ trống, điều này nghĩa là bạn có thể đặt tiếng nhấn lên hai trống khác nhau mà tay không cần bắt chéo.
Đọc paradiddle bằng chữ và đếm
P là tay phải, T là tay trái, chữ in hoa là tiếng nhấn. Mỗi phách chia đôi, đếm "MỘT và hai và":
| Đếm | MỘT | và | hai | và | BA | và | bốn | và |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Paradiddle đơn | P | t | p | p | T | p | t | t |
| Không nhấn (luyện đều) | p | t | p | p | t | p | t | t |
Dòng đầu là bản chuẩn: nhấn ở tiếng đầu mỗi nửa. Dòng hai là bản luyện đều, mọi tiếng to bằng nhau — nên tập dòng này trước. Còn một biến thể dài hơn, tiếng Anh gọi là double paradiddle: "phải – trái – phải – trái – phải – phải", rồi đảo tay "trái – phải – trái – phải – trái – trái". Mỗi nửa sáu tiếng nên nó hợp với kiểu đếm chia ba, "MỘT – và – a, hai – và – a". Biến thể này để dành cho khi bản tám tiếng đã thật trơn.
Trên điện thoại, nếu bảng trông chật, cứ đọc theo hàng: mỗi hàng là một cách gõ, đọc từ trái sang phải, miệng đếm, tay gõ theo chữ. Chữ thường là tiếng gõ bình thường, chữ hoa là tiếng nhấn.
Làm thử ngay: gõ paradiddle trên đùi
Ngồi trên ghế, hai bàn tay úp lên hai đùi. Đây là cách luyện mọi lúc mọi nơi, kể cả khi chờ xe buýt:
- Đọc to, thật chậm, không gõ: "phải – trái – phải – phải, trái – phải – trái – trái". Đọc ba lần cho miệng thuộc.
- Vừa đọc vừa vỗ nhẹ lên đùi theo đúng tay. Không quan tâm nhịp, chỉ cần đúng thứ tự.
- Khi thứ tự đã đúng mười lần liền, bật máy đếm nhịp ở 50 hoặc 60, mỗi phách hai tiếng vỗ, đếm "MỘT và hai và BA và bốn và".
- Thêm nhấn: vỗ mạnh hơn ở tiếng đầu mỗi nửa (chữ in hoa trong bảng), các tiếng còn lại thật nhẹ.
- Thử đổi: bắt đầu bằng tay trái, "trái – phải – trái – trái, phải – trái – phải – phải".
Chỗ người mới hay vấp là tiếng thứ tư, tiếng "phải" thứ hai của mảnh kép. Tay phải vừa gõ xong lại phải gõ tiếp, trong khi não đã quen kiểu đổi tay. Nếu vấp, quay về đọc to. Khi miệng nói đúng, tay sẽ theo.
Một mẹo nhỏ khác: nghĩ về paradiddle như hai cụm, "phải trái" và "phải phải", thay vì bốn tiếng rời. Não nhớ hai cụm dễ hơn nhớ bốn chữ, cũng như nhớ số điện thoại theo từng cụm dễ hơn nhớ cả dãy. Khi gõ chậm, có thể ngắt rất khẽ giữa hai cụm cho đầu kịp chuyển, rồi bỏ dần chỗ ngắt khi đã thuộc.
Tiếng nhấn và tiếng khẽ: nơi paradiddle có hồn
Nhấn là gì? Là một tiếng gõ to hơn rõ rệt những tiếng xung quanh, tạo điểm nhấn trong chuỗi. Trên gối tập hay trống snare, nhấn bằng cách nhấc dùi cao hơn trước khi gõ, không phải bằng cách đập mạnh xuống.
Mẹo dùi cao, dùi thấp. Tiếng nhấn: đầu dùi nhấc cao chừng một gang tay. Tiếng khẽ: đầu dùi chỉ cách mặt gõ hai, ba đốt ngón tay. Bí quyết nằm ở chỗ ngay sau tiếng nhấn, dùi phải dừng lại ở vị trí thấp để chuẩn bị tiếng khẽ, đừng để nó bật cao trở lại. Nhiều người gõ nhấn xong dùi lại vọt lên cao, thế là tiếng kế tiếp cũng to theo.
Nghe thử khác biệt. Gõ hai lượt paradiddle không nhấn, rồi hai lượt có nhấn. Lượt có nhấn nghe như có ai đó đang nói chuyện: một âm mạnh, ba âm nhẹ, một âm mạnh. Đó là lý do người ta bảo bài cơ bản này "có ngữ điệu".
Đặt nhấn ở chỗ khác. Khi đã quen, thử nhấn tiếng thứ hai, rồi tiếng thứ ba, rồi tiếng thứ tư của mỗi nửa. Mỗi kiểu cho một "câu nói" khác. Đây là bài luyện kiểm soát rất tốt, và cũng là cách tạo nhiều mẫu nhịp từ một chuỗi tay duy nhất.
Mang paradiddle lên bộ trống: từ bài luyện thành nhịp đệm
Paradiddle không chỉ là bài luyện ngón trên gối. Trên bộ trống, chỉ cần đặt hai tay lên hai chỗ khác nhau là nó thành nhịp đệm. Một cách dễ: tay phải trên cặp chũm choẹ hi-hat (cặp chũm choẹ nhỏ đóng mở bằng chân trái), tay trái trên trống snare. Gõ paradiddle như cũ. Bạn sẽ nghe hi-hat và snare đan vào nhau theo một kiểu lạ tai, không đều đều như nhịp phổ thông mà có chút lắc lư.
Thêm chân phải đạp trống bass vào phách MỘT và BA, bạn có một nhịp đệm nghe như của nhạc funk nhẹ. Kiểu này nghe phức tạp nhưng tay thật ra chỉ đang lặp lại đúng bài luyện bạn đã thuộc. Đây là điều thú vị của các bài cơ bản: thuộc một chuỗi tay, bạn có cả chục mẫu nhịp chỉ bằng cách đổi trống cho từng tay.
Một cách khác là dùng paradiddle cho đoạn chuyển (đoạn trống "nối" giữa hai câu nhạc): tay phải đi dần từ trống tom cao xuống trống tom thấp, tay trái giữ snare. Nhờ tay dẫn tự đổi, tay không phải bắt chéo, nên đoạn chuyển trơn hơn hẳn so với tay đơn.
Khi chuyển lên trống thật, nhớ rằng tiếng trống to hơn gối tập rất nhiều. Đeo nút tai bảo vệ, giữ buổi tập ngắn, nghỉ khi thấy ù tai. Ở chung cư, phần lớn việc thuộc chuỗi tay nên làm trên gối tập hoặc trên đùi, chỉ dành trống thật cho giờ hợp lý trong ngày.
Bảy ngày làm quen với paradiddle
Một tuần gợi ý, mỗi ngày chừng tám đến mười phút riêng cho bài này, sau phần khởi động và tay đơn, tay kép. Con số là tốc độ máy đếm nhịp, mỗi phách hai tiếng:
| Ngày | Làm gì | Tốc độ | Dấu hiệu đã ổn |
|---|---|---|---|
| 1 | Đọc to và vỗ đùi, chưa cần máy | Tự do | Mười lượt liền đúng thứ tự |
| 2 | Gõ trên gối, không nhấn | 50 | Tám tiếng đều, không vấp tiếng thứ tư |
| 3 | Gõ trên gối, không nhấn | 56 – 60 | Đổi nửa chuỗi mà không ngập ngừng |
| 4 | Thêm nhấn ở tiếng đầu mỗi nửa | 50 | Tiếng khẽ vẫn khẽ ngay sau tiếng nhấn |
| 5 | Có nhấn, tăng dần | 56 – 60 | Ghi âm nghe ra rõ mạnh – nhẹ – nhẹ – nhẹ |
| 6 | Bắt đầu bằng tay trái | 50 | Không khác nhiều so với bắt đầu tay phải |
| 7 | Ôn lại, thử lên bộ trống nếu có | Tốc độ dễ nhất | Tay thấy thoải mái, không gồng |
Bảy ngày không biến bạn thành người gõ paradiddle nhanh, và cũng không cần thế. Mục tiêu của tuần đầu là để chuỗi tay nằm yên trong trí nhớ, gõ ra không cần nghĩ. Từ tuần sau, cứ mỗi vài ngày tăng bốn đến sáu số, nhưng chỉ khi tốc độ cũ đã đều trong bản ghi âm. Ngày nào tay mỏi, đừng tăng; ngày nào đau, nghỉ.
Hiểu lầm về paradiddle
Ba điều người mới hay nghĩ sai:
| Hiểu lầm | Điều đúng hơn |
|---|---|
| Paradiddle là bài "cao cấp", chỉ dành cho người giỏi. | Nó là bài nhập môn, được dạy sớm sau tay đơn, tay kép. Gõ chậm thì người mới vài ngày cũng gõ được. |
| Thuộc thứ tự tay là xong. | Thứ tự chỉ là phần đầu. Phần quan trọng là độ đều, chỗ nhấn và khả năng gõ nó ở nhiều tốc độ mà không vấp. |
| Chỉ dùng để luyện, không dùng trong bài hát. | Đặt hai tay lên hai trống khác nhau, nó thành nhịp đệm và đoạn chuyển có thật trong nhiều thể loại. |
Nếu cổ tay mỏi khi gõ nhanh, thường là do bạn đang siết dùi, nhất là ở tiếng kép. Nới tay, quay về tốc độ thấp hơn, và nhớ rằng đau kéo dài nhiều ngày là việc của bác sĩ, không phải của bài luyện.
Một điều nữa ít người để ý: paradiddle là bài rất hợp để luyện chung với một người bạn. Một người gõ chuỗi bắt đầu bằng tay phải, người kia bắt đầu bằng tay trái, cùng một tốc độ. Nghe hai chuỗi lồng vào nhau, chỗ nào lệch là lộ ngay. Không ai thắng ai, chỉ là hai đôi tai cùng soi một nhịp. Ghi âm lại, nghe cùng nhau, rồi đổi vai.
Câu hỏi thường gặp
Paradiddle gõ theo thứ tự tay nào?
Chuỗi chuẩn là phải – trái – phải – phải, rồi trái – phải – trái – trái, tổng cộng tám tiếng. Nửa đầu bắt đầu bằng tay phải, nửa sau tự động bắt đầu bằng tay trái nhờ hai tiếng cùng tay ở cuối mỗi nửa.
Paradiddle khác tay đơn, tay kép ở chỗ nào?
Tay đơn là đổi tay liên tục, tay kép là mỗi tay hai tiếng. Paradiddle ghép hai mảnh ấy lại, nên vừa có chỗ đổi tay vừa có chỗ lặp tay. Nhờ vậy tay dẫn đổi luân phiên sau mỗi nửa chuỗi.
Có cần biết đọc nốt nhạc để học paradiddle không?
Không cần. Chỉ cần nhớ chuỗi chữ phải, trái và đếm thành tiếng theo máy đếm nhịp. Nhiều người luyện paradiddle trên đùi hay mặt bàn hằng ngày mà chưa từng đọc một bản nhạc nào.
Nên luyện paradiddle ở tốc độ bao nhiêu?
Người mới nên bắt đầu ở khoảng 50 đến 60 phách mỗi phút, mỗi phách hai tiếng gõ, không nhấn. Khi đã đều và không vấp ở tiếng thứ tư, mới thêm nhấn và tăng tốc độ từng nấc nhỏ.
Double paradiddle là gì?
Đó là biến thể dài hơn, mỗi nửa sáu tiếng: phải – trái – phải – trái – phải – phải, rồi đảo tay. Vì mỗi nửa có sáu tiếng nên nó hợp với nhịp chia ba như nhịp 6/8, và là bước tiếp theo sau paradiddle đơn.
Paradiddle dùng thế nào trên bộ trống?
Đặt tay phải lên hi-hat, tay trái lên trống snare, gõ đúng chuỗi như khi luyện, thêm chân phải đạp trống bass ở phách một và ba. Bạn sẽ có một nhịp đệm lắc lư. Cũng có thể dùng nó cho đoạn chuyển qua các trống tom.